Tasiujatsuap Ujaganniavinga/SiKulluivinga
Allagait Ilonnasianginnik kamadlutik Nalunaikkutinginnik Avatiup
Attutauningigajattanginnik Suliatsaugumajunut
SuliaKattet Aulatsijingita Naillitisimadlugit Allangit
December
1997
1. Sunalittâmangât
Summat UjaganniaviKajutsaumangât
Allagait Ilonnasianginnik kamadlutik Nalunaikkutinginnik Avatiup Suliagijaugumajunut
2. Ujagannianik Kanuilingalâmmangât
Ujaganniaviup Tukigilâttanga
Akunik Pivallititsisot,Omajugalait Piguttugalait Avatingillu, Pilukagekkutillu Maligatsak
Suliatsait SuliaKaviulu Maligatsangit
Nunalet IlauKataunningit Kaujimatitaunningillu
Piluattuit Atuttaulâttut Ujaganniavimi
SuliaKavimi Sanagatsait
Ujagannianimut AtuttaugiaKalâttuit
SiKulluivimi SuliaKautet
Ujaganniagusiulâttuk
Nunaup Kângagut Ujagannianik
Nunaup Iluagut Ujagannianik
SiKuttiginnik-SiKulluinik
Ujaganik IgiukKaivik
Amiakkunilikonik Aulatsinik
Sanannik PiKutiulâttuilu
Suliatsait
IngiKautet
Nunamik âkKisuinnik, Ujaganniavimillu Matuttuinik
3. Ujaganniavik Nanelâmmangât
Labradori Kanuk Pigusimammangât
Nunangata Ilusinga
Nunamiutait Omajugalait
Nunalet Inosingit, Piusingit kenaujaliugusingillu
4. Attutauniugajattulu
Avatiup Attutaunigigajattangit
Piguttugalait
Omajuit
Tuttuit
Adlait
Timmiat
Imait Ogaillu
Ujaganniataumajunik Aullatitsinik
NunalituKaujuit Attutaunnigigajattangit
Akuninitavinet
Inoset, Piuset kenaaujaliugusellu Attutaunigilâttangit
Ilaget Nunalet Inosingit
Nunalinni Ikajuttuit Nunamiutaillu
kenaujattigut Attutauniulâttut
Ujaganniavik Sanajaunningani
Nunaup Kângagut Ujagannianingani
Nunaup Iluagut Ujagannianinginni
SuliaKavigalait Attutaunigilâttangit
Kanuk Prâvinsiup Kenaujanginnik Ikajulâmmangât
5 Avatimik kamannik
6 Nâjisiutinga
Una naillitisimadluni allagaujuk ilonnasianginnik kamadluni nalunaitsiutik avatiup attutaunigigajattanganik suliatsaugumajunut (EIS) âkKisuttausimajuk âgatsaudluni avatimik Kaujisattet katimatitsijinginnut. Tânna uKâlausilik Kanuk Tasiujatsuap Nickel kampaninga (VBNC), pigijaujop Incomut, sanagumammangâtujaganniavimmik/siKulluivimillu piKutigigialinginnilu ujagatsajanik piujutsajalinnik ujaganniasongugiamut Tasiujatsuami, Labradorimi. Tânna ujaganniavik Labradorip tachanganejuk itillimi Anaktalâp kangidluata Tasiujatsualu
akungani, Nainiup siKingani-kangianejuk 35 kilometerinigalak Ukkusitsaliullu tachanganikangianedluni 80 kilometerinigalak.
Ujagait nagvâtaulauttut Tasiujatsuami 1993-mi ujaganniagatsasiujunut Labradorip tachâni
diamondisiujunut kântrâktitausimadlutik Diamond Fields Resources-ikkunut (DFR). Tânna nunak Kinuagijaulauttuk 1994-ap pigianningani Kaujigamik nunajangata Kânganit nagvâtaujuit piujutsajanik nickellisajaKanningit kâpatsajaKaninginnilu. PutoKataugiasituagami Kaujijaulauttuk angijumik
piujutsajanik pitalinnik ujagaKanninga. 1994-aminit putoKaidlutik ujagatsiujuit Kaujivalliajut Kanutsiak ilusiKammangât, Kanuk angitigimmangât Kanuittosiammangâtalu ujagait Tasiujatsuami.
Ujaganniaviup Nunanga
Tasiujatsuap Nickel kampaninga sakKititaulauttuk tigumiattusautillugu ilonnainik ujaganniagatsajanik nunanillu tigumiajanginnik DFR-ip ujaganniagatsasiujutsaulunillu nagvâtaumajunik Tasiujatsuami. Augosimi 1996-imi Inco pisilauttuk DFR-ikkunik taimmanganillu Tasiujatsuap Nickel kampaninganik atusimavuk
atuinnaguttisigidlugilu ujaganniavitsamik Tasiujatsuami.
Inco Canadami kuapaudluni 23-ni nunatsuani silatsuami suliaKavilik. Inco mânna nickellisajanik ujaganniajunit anginippaujuk silatsuami 90-nillu unuluanik jârinik ujaganniatiusimalittuk. Inco amma ilitagijauniKammijuk ujagannianiminut kâpanik, cobâlitinik asinginnilu piujutsajalinnik ujaganik adjigengitugalannilu ujaganniatauKattajunik siKullutauKattajunillu nunatsuani âttani.
Piluattuit sakKititaulâttut ujaganniavimmi ukuanguvut: nunaup Kângagut iluagullu ujagannianik, siKulluivik, atungitunik igiukKaivik, sanavet piulimatsivellu, tujummiuvik niuvifilu, itsaviKavik, mivik, akKutet, ikumautellu.
VBNC Incolu tâtsuminga ujaganniaviliugumajok angomagasuamut pigumajaulâttunik nickellisajanik kâpanillu jârini Kaijuni. Mânna silatsuami kenaujaliuttaujuit unutsivalliamata, mânna angijuguvalliadlutik 3-5%-imik, nickellisajanik pigumajuit unutsivallianiattut silatsuami ilonnâni.
Inco suliaKagiasisimalittuk ujaganniaviminik angijugutitsigiamik jârellu 2000-tet pigianningani angijugutitsisimagumajuk jârimi atautsimi sakKitiKattajaminik nickellinik angijummagimmik. Tânna angijugunninga kenaujattuluadlagani ingiKagialik, Incomit pisiKattajunut nâmmasialluni, piluattumilu, sakKititsigasulluni nâmmasiajunik kenaujanik tigumiaKatiminut.
IkajuvalliKataummagigajattut Incop pigunninganik silatsuami Nickellet kâpait cobâltellu Tasiujatsuamejut, Labradorimi. Inco imminik ujaganniaKattadluni amma asiminit angijummaginik nickellinik pisiKattamijuk aullaivingita pigumajanginnut angomagasuamut. Inco anginippaugumaguni nickellinik ujaganniavinit silatsuami, nickellisajanik pigumajuit unutsivalliatillugit imminik sakKitijangit unutsivalliagialet asiminit pisinginitsauluni. Ujaganniagatsanik ujaganik pisinninga Tasiujatsuami 1996-imi ikKanammagilaukKuk tâtsumunga Kanillivalligiamut.
Inulimânut Newfoundlandimi Labradorimilu tânna ujaganniavik sakKititsilâttuk ununnisanik suliatsanik ilinnianinnilu, taimaimmalu kenaujanik asinginnilu pivallititsijunik. Tânna amma ikajulâmmijuk unutsititsiluni namminik suliaKavilinnik atugialinginnik aullaijunut sulialinnulu. Unutsititsininga namminik suliaKavilinnik prâvinsimi, unuluanilu ilinniatitsininga suliaKattisanik sakKititsivallijutsaulâttuk nutânik kenaujaliugusinik prâvinsimi.
Tâkkua allagait avatiup attutaunigigajattanganik taigajuit (EIS-et) ilagijaujut sakKititausimajunut Canadaup kavamanganut prâvinsiulu kavamanganut atuttaujutsautillugit suliaKavisaup avatinga KimiggutuKanningani.
Avatimik Kimiggunimmini kampanik ujaganniaviliugumajuk, tatsutuna ujaganniavimik, uKâlausilik Kanuilingatsiamangât avatinga Kanuilingalâmmangâllu ujaganniaviliugumajanga. Attuigajattunik nalautsâKattajut âkKisuinialidlutik kamausigigajattaminik pilukaittailinigigajattaminik.
AngiKatigennik (MOU) atittâtaulauttuk Canadaup kavamanganut, prâvinsiup kavamanganut, Innu Nationimut Labrador Inuit katutjiKatigenninganullu (LIA) sakKititsijuk malittaugialinnik Kaujisannimi Kimiggunimillu Tasiujatsuap ujaganniavingata avatinganik. Tâkkua ujaganniaviup EIS-ingit Kimiggutaulâttut avatilittânimut Kaujisattet katimatitsijinginnut ("katimatitsijet"). Tâkkua katimatitsijet maligatsaliusimajut VBNC maligialinginnik EIS-imik âkKisuillutik.
VBNC pimmagittumik ujaganniagatsasiudlutik Kimiggusimajut Kanuilingatsiamangât piusigigumajaminillu atuinnagutsidlutik. Tânna suliagijaulauttuk sakKititsigasuamut EIS-imik Kaujititsijumik Kanuilingalâmmangât ujaganniavik, Kanullu pigajammangâmmik pilukaitailinimmut avatimik.
Ilonnasianginnik taigajumik nunanginnik, omajunginnik, inungita inosinginnik, piusinginnik kenaujaliugusinginnilu ujaganniaviulâttop Kanitâni âkKisuisimajut Kaujisannikut avatimmik Kanuilingatsiamangât pigiasikKâgatik. Tâkkua Kaujisanniulauttut sakKititsijut Kaujigatsanik Kinuagijaulauttunik avatilittânimut kati
taigammijut Kanuk nagvâsimajangit nagvâtaumammangâta Kaujisanniminillu mânna Kanuilingatsiamangât
ujaganniaviup avatinga. Tâkkua avatimik Kaujisannet ikajulittut VBNC-imik Kaujigiamik Kanuk nigiugajakKomangâta attuinigigajattanga pitjutigillugu, sakKititsigiamillu piusiugajattunik pilukaittailijunik avatimik.
Una naillitisimajuk EIS-ik pingasugiallailu allagait EIS-imi sakKititsijut Kaujijausimajunik jârini pingasuni
pimmagittumik ottugadlutik Kinijadlutillu, ilonnasianginnik avatimiutanik Kimiggunikkut, nunalinnilu Kaujisannikut. Tâtsuma naillitisimajop (Allagak 1) asinginnik EIS pitaKammijuk ukuninga:
Allagak 2 - uKâlausilik ujaganniavimik Kanuilingalâmmangât, Kanuilingammangât avatinga mânna, Kanullu pisimammangât avatimik Kaujisannimini;
Allagak 3 - uKâlausilik mânna avatiup ilusigijanganik Kanullu ujaganniavik attuinigajakKomangât nunanganik omajunginnilu; amma
Allagak 4 - uKâlausilik nunalet piusinginnik, inosinginnik, kenaujaliugusinginnilu Kanullu
ujaganniavik attuigajakKomangât nunanik Kanittojunik ujaganniavimut tâkkunanilu nunalinnik inulimânik.
VBNC, nalunangitumik malitsialâttuk piusiuKattajunik akunik ingiKanilinnut suliaKavinut
ujaganniavik sanajaunningani ingiKaningalu nâllugu. Akunik ingiKaniattut suliaKavet kamagijautsiagiaKavut ikKaumallutik kenaujaliugiaKanninga kamatsialutillu pilukaittailigiamik inulimât inosinginnik avatingatalu ilusinganik.
Akunik Pivallititsisot, Omajugalait Piguttugalait Avatingillu, Pilukattaugekkutillu Maligatsak
Ujagannianik sakKititsisok akunik pivallititsinimmik - unuttumagittigut. Ujagannianik pingutitsiKattajuk pivallinimmik. Taimâk piKattajuk sakKititsidluni kenaujanik sunagalannilu atuttaulautsimangitunik pingutitsidlunilu sanannimik piKutigalannik pigumajaujunik adjigengitunut suliaKavigalannut. kenaujait kenaujaliuguset ujagannianikkut, asikKitaugatik atuttaugamik pigiasititsisot asinginnik sulianik pivallititsijunik, tâkkualu sakKititaujuit akunik pivallititsisongugajattut ujagannianiup sakKitijangit kenaujait pititsitillugit.
VBNC kamatsialutik pitsialattuk ujaganik kikiatsajanillu pejaillutik siKulluilutillu pilukainginitsaugasuamut avatimik kenaujaliujumillu sakKititsigasuamut. Pigumajaujuit illigijaujuillu nunamiutanik atuKattatunut nittutaulâttut ujaganniavik sanajaunningani ingiKaninganilu.
VBNC ujaganniavitsaup ilusigilâttanganik âkKisuidlutik kamaKasiudjilauttut omajugalannik
piguttugalannik niKinginnilu ilitsisimavullu, pigunnatuagamik, pilukattaugekkutet maligatsanginnik. Prâvinsiup Canadaullu maligatsanginnik malilâttut allât pigunnatuagutik ilangani maligatsaliangusimajunit piluanik kamaluajunik atullutik Kaujijaumajunik piusinik, kenaujattuluadlangitumillu atullutik pilukaigekkutinik ujagannianik nâllugu.
Avatamik pilukaittailinnimut aulatsinigigajattanganik maligatsaliulauttut tâkkualu ikKanannipauKatauvut
ujagannianitsami. Tâkkua aulatsinigilâttangita maligatsangit nalunaikkutait VBNC sulijumik pigumanninganik pilukaittailigiamik, pilukaigajagutillu suliaKattiminik, Labradorip inulimânginnik avatimillonet kamatsialânniminik.
Suliatsait SuliaKaviulu Maligatsangit
VBNC maligatsaliusimajuk pitjutilinnik suliatsanik suliaKavinganilu tâkkualu malittaulâkKut kajusitsiagasuamut atuinnagutjininga, sananninga, ingiKaninga matuttutauningalu ujaganniaviup. Tâkkua maligatsait sakKititaulauttut malillutik maligialiminik nagvâgasugiamik pivallititsinippaugajattunik Newfoundlandimiunut Labradorimiunullu suliatsatigut aullainikkulu. VBNC nalunaitsigumajuk, pigunnatuaguni, suliaKattinik tigusiKattalânniminik nunalinnik ujaganniavimut Kaninnipânik. Atautsik piusiugajattuk tâkkuninga maligasuamut unauvuk, ilauKatautitsigasunnik Labradorip Allanginnik Inunginnilu suliamini Labradorimi.
VBNC mânna satusaiKatiKajuk Innu Nationimik Labrador Inuit katutjiKatigenninganilu (LIA) immigolingajonnik angiKatigegasudlutik Kanuk ujagannianik nunalituKaujunik attuigajakKomangât pivallititsigajakKomangâllu (IBA-mik taijaujuk). Tâkkuninga katimausiKaliaKilaunniminit VBNC uKalauttuk ujaganniavik sanajaulânninganik Labradorip Allangita Inungitalu piusinginnik ikKaumallutik nittuilutilu, sakKititsilutillu pivallititsigajattunik nunalinnut ujaganniaviup Kanitâni, avatimiutangit isumâlotigijangillu kamagitsialugit.
Labradorip tachamiunginnut isumâlotilet Kaujimatsianginimminik ujagannianik pitjutigillugu. VBNC tukisijuk ilitatsidlunillu ilinniaganik ujagannialittâjunik sakKititsigiaKalânniminik Inuit Allailu ilinniagatsanginnik. Taimaimmat VBNC suliaKaKatiKasimajuk LIA-mik Innu Nationimik tamâginnilu Canadaup kavamanganik prâvinsiulu kavamanganik sakKititsigasudlutik sunagalannik ikajugajattunik Labradoriup Allanginnik Inunginnilu suliaKavitâsongunitsaugasuamut.
Amma Labradorimi Allait Inuillu namminimminik suliaKavilet pivitsaKatitaulâmmijut, malittaugialinnik malituappata, piKutinik atuttaugialinnilu aullaisongugiamut ujaganniavimut. Tâkkua angiKatigennek (IBA) pivitsaKatitsilâttok Labradorip Allanginnik Inunginnilu suliaKaKatausongugiamut ujaganniatinut tânnalu ikajummagilâkKuk sakKititsigiamik suliaKaKatigetsianimik tâkkunenga VBNC-milu.
Piujumik nunaKatiugasuadluni, VBNC maligatsaliusimajuk pivallititsigajattunik sakKititsigasunianniminik Newfoundlandimut Labradorimullu, suliaKaKatiKasimanningalu nunalinnik sakKititsisiavuk ikajugasunniminik prâvinsimi. BNC ikajusimalittuk pitjutilinnik ânniasiunnimik, sananguatinik, ilukkusinik ilinnianinnilu Newfoundlandimi Labradorimilu.
SuliaKausiusimajut/piusiusimajut Kaujimatitsinimmut Inulimânik
1995-iminit VBNC angijummagimmik uKâlaKatiKadluni Kaujimatitsisimalittuk summangâmmik ilonnainik tigumiaKataujunik ujaganniavimik Newfoundlandimi Labradorimilu. Adjigengitunik Kaujititsiutinik atudluta KaujititsikatasimalikKugut ujaganniavik pitjutigillugu ilinniavini, avatiligijinnik nunalinnik ujaganniavimut Kanittunik, annait katimattinginnik, nunalet kaunsalinginnik, suliaKavilinnik, inulimânillu.
Atautsik piusigisimajavut Kaujimatitsigasuagiamut ikKanammagikKuk, ilinniavinut aikatannivut,
piluattumik nunalinni Labradorip tachangani sadjugiami. VBNC taimâk pisimajuk ilinniavimejunik Kaujititsigasuamut Kanuittunik suliatsaKalâmmangât sunanillu ilinniagajammangâta suliatsatâsongugasuamut
ujaganniavimmi, ilinniavimmilu pijagekKudlugit suliaKaviliasongugasuamut VBNC-imi asinginnilu
kampanini suliaKaKataujuni sakKititsigasunnimut ujaganniavimik.
VBNC fonnitâsimalittuk akilegatik fonnitausomik, tânnalu pitjutigillugu unuttumaginik Kaujititsiutinik siammatitsilaukKugut prâvinisimi, suliaKattitâdlutalu apitsosiKajunik ujaganniavik pitjutigillugu kiutsisonik. Amma VBNC sakKititsisimammijuk Kaujititsiutimik suliaKattingita atusonganik Kaujimatsainagasuamut sulimmangât ujaganniavik.
VBNC taimâtsainak Kaujimatitsigasuniattuk ilonnainik tigumiaKataujunik Kaujimatsainagasuamut sulitsiajunik tagvainak KaujiKattalutik sujuKalimmangât. VBNC amma taimâtsainak suliaKaKatiKaniammijuk KaujititsiKattaluni sujuKalimmangât LIA-mik Innu Nationimik, kavamânnik, Kaujigumajunillu katimattigalannik tagvainak ujaganniavik sulimmangât KaujiKattagasuamut.
VBNC mânna nigiujuk 150 million tanninik ununnisanilonnet ujaganniagiamik ujaganniavimmi. Mânnamunut Kaujijausimajuit atullugit uKagunnavugut nagvâtaumajuit pingasuit ujaganniataulânningit: Ovoidik, Eastern Deepsi, Western Extensionilu, ilaKasiutillugu Reid Brookimejuk. Tâkkunani
ingmigolingajuni mânnamunut nagvâtausimajut naillitillugit imâk pitalet:Tâkkua adjigengitunik ilusilet taimaimmat adjigengitumik ujaganniataugiaKalâttut. Ovoidimi ujagait itijumelunginamik nunaup Kângagut ujaganniatausongulâttut. Eastern Deepsimili Western Extensionimilu ujagangit itinitsamegamik taimaimmat nunaup iluagut ujaganniataugiaKalâttut.
Ujagiat Tamânegasugijaujut October 1997
-imunut Tikiutidlutik
(tannet allataumajuit millionet)
Ujaganniataujuit nunaup Kângagut nunaullu iluagut siKullutaulâttut siKulluivimi. Piluattuit sanajaugiaKalâttuit ujaganniavimmi ukuanguvut:
AkKutet
IngiKalagiliguni ujaganniavik akKutiKalâttuk katillugu 47 kilometerinigalak takinilimmik ujagalâmmik Kâlimmik, tânnalu akKutik atalâttut nunaup Kângagut iluagullu ujaganniavenut, siKulluivimut, itsaviKavimut, mivimut igiukKaivinullu.
ItsaviKavik
Edward's Cove-imi Anaktalâp kangidluani itsavialuKalâkKuk, illualuKalluni siKullujaumajunik piulimatsivimmik, usilittotinillu usilittotitsanik siKullutaumajunik pujulinnut. Ununningit piKutet atuttaugialet ujaganniavimut Edward's Cove-imut tikiutjauKattalâmmijut pujulikkut.
Mivik
Ujaganniavimi sulialet utittaKattalâttut tingijokkut. Tamânetsainalattumik miviliulâttut suliaKattinik piKutinillu ujaganniaviliagutjiKattalutik aullaujiKattalutillu tingijokkkut.
Tujummiuvik/Sinittavik
SuliaKavimennimini suliaKattet tujummiuvimmeKattalâttut. Tânna tujummiuvik ingmigolingajunik illugusiKalâttuk sinittavinik, nigiviKalluni, silakKijaviKalluni anniasiuviKallunilu. Nunaup Kângagut ujagannianinginni tânna tujummiuvik 350-inut tiukiutijunik suliaKattinik tujummiaKasongulâttuk. Nunaup iluagut
ujaganniagiasippata tânna tujummiuvik ilagiattaulâttuk ununnisanik suliaKattiKagiaKalippat.
Asingit Pitagilâttangit
Ujaganniavik amma ukuninga pitaKalâmmijuk: anagiattuvinit kojunik salummasaivimmik, utsualukkojunillu iggavialunnik ikumautinik. Illualuliulâmmijut piulimatsivitsamik sanavitsamillu suliaKautigalanginnik aulatsijigalangitalu suliaKavisanginnik pitalimmik.
Ujaganik Nunaullu Kânganit Pejattaujunik Piulimatsivet
Nunaup Kângagut ujaganniatuKakKâtinnagu nunajangit piguttugalaillu pejattaugiaKalâttut. Tâkkua nunamiutait piuliukKatauKattalâttut atuttaunialimmilutik nunanganik âkKisuiligutik. UjaganniajuKanningani ilangit ujagait piujutsajaKangitut iliukKatauKattalâttut nunaup Kânganut. Ilangit otânnatutsajalet tasimut Headwater Pondimut iliukKatauKattalâttuit otânnatutsajait siammagasuangimut.
Amiakkunilukonnik IgiukKaivik
Amiakkunilukot nunaup Kângagut ujaganniavimmit pijuit iliukKataulâttut Headwater Pondimut otânntutsajait siammagasuangimut. Nunaup iluagut ujaganniagiasigutik amiakkunilukot asianut tasimmut iliukKataulâttuit âtachangani ammiakunilokoKavimut) Headwater Pondip tachanganejumut. Amiakkunilukot tasimit aniakKagasuangimut unuttugalannik mikijunik iliukKaivet ititsaKalâttut.
SiKulluivik
Tagvani siKulluivimi ujagait siKullutauKattalâttut piuningit ingmigolitiKattalugit. SiKulluivik sanajaulâttuk siKulluisongulluni [20,000 tanninik ujaganik atautsimi ullumi].
VBNC-ep ujaganniagusigilâttanga nutângulungilak ujaganniatinut. Ilonnatik piusiugumajuit ujaganniavimmi atuttaulautsimajut nangiannatumetitsigatik ujaganniavini Canadami silatsuamilu. IngiKalagiliguni ujagaganniavik jâri nâllugu ingiKaKattalâttuk 20,000 tanninik ujagannik pejaiKattaluni ulluk tamât. Ujagannianik maggolingalâttuk: nunaup Kângagut ujagannianik, nunaullu iluagut ujagannianik.
PutoKainikkut ujaganniagatsasiujuit mânnamunut Kaujisimajut Ovoidimik taijaujuk 32 million tanninigalak piujutsajanik ujagaKanninga. Tâkkua ujagait nickelliKadlutik kâpaKadlutillu cobâltilet. Ovoidik ujaganniataulâttuk 20,000 tanninik pejaiviuKattaluni atautsimi ullumi. Ititsanga 500 meterinik silinniKalluni 1 kilometerimik takiniKalluni itinniKalâttuk 125 meterinik.
Ujaganniavitsaup Kânganimiutangit nunajagalait piguttugalait pejattaupata ujagaillu piujutsajait sakKijâlippata tâkkua piujutsajalet ujagatuinnailu putoKatauKattalâttut siKuttiKattalugit Kâjollugit. PiujutsajaKangituit piujutsajalinnit pejallugit trakkikut inigigialimminut âjauKattalâttut. Trakket atuttauKattalâttut ujaganik siKuttigatsanik siKulluiviliagutjigiamut.
Ovoidik ujaganniataunningani ujaganniataugeppalonnet aippâgik itinnisamejuk mânna taijaujo - Eastern Deepsimik, Western Extensionimilu ujaganniataulâttok nunaup iluagut ujagannialugik. Ujagak Kâjollugu akKutiliulâttut piujutsajanut tikiutijunik. Ujaganniavet ingiKalippata ujagait putoKalugit Kâjollugit, siKuttilugillu nunaup KânganottauKattalâttut trakkikut siKulluiviliagutjauniallutik.
Tâkkunenga ujaganniagusiulâttop piusitsangit suli pijagettaungitut nunaup ilua KimiggutaugiallagiaKammat atuinnaguttisikKâgata Kanuk ujaganniataulâmmangât. Tânna Kaujittaulâttuk nunaup iluanejunik Kaujisagiallalutik.
Ujagait ujaganniavimmit trakkikut siKulluiviliagutjauKattalâttut tagvanilu mikinitsaulillutik siKuttitauKattalutik. Tâkkua siKuttitaumajuit imatâllugit siKullunialillugit mikijuaKulaulittilugit. Otânnatuttâniallugit nickellisajalinnik kâpatsajalinnilu nipititsisonik pulakitâjunut pejalidlugit ujagatuinnamit.
Ujagait piujutsajalet ingmigolitillugit panitsiaginialillugit - panigamik tâkkua taijaujut "siKullutaumajuit". Maggonik adjigengitonik siKulluiKattalâttut - nickellisajanik kâpatsajanillu. SiKullujaumajuit trakkikut itsaviKaviliagutjauKattalâttut tagvanilu piulimajauKattalutik pujulimottauKâgatik.
SiKulluivik ullumi atautsimi 4,000 tanninik nickellinik 1,000 tanninillu kâpanik siKulluisongulâttuk nunaup Kângagut ujagannianinginni.
Ujagait otânnatutsajanik siammatitsigunnangitut iliukKatauKattalâttut ujaganniaviup Kanitânut siagugiak atuttauniammilutik. Ujagailli otânnatutsajanik siammatitsigajattut tasiliattauKattalâttut otânnatutsajangit siammagasuangimut. Tâkkua iliukKatauKattalâttut tasimut Headwater Pondimimut ujaganniaviup
kitânejumut 8.5 kilometerinigalak.
Ujaganit piujutsajait pejattaumata siKullujaumajunit taijaujut "amiakkunilukonik". Taikkua amiakkunilukot kovikut aullaujauKattalâttut tasimut pilukaigasuangimut avatimik. Amiakkunilukot imammotauKattajut
otânnatutsajait siammagasuangimut kikiatsajaillu imanga kuvigasuangimut. Unuttugalait ititsait nunajanik Kammalet tasimi sanajaulâttut amiakkunilukot aniakKagasuangimut tasimit.
Imittavet Imâk SannattauKattajuit Ilusinga
15,000-igalait tannet amiakkunilukot ullu tamât pejattauKattalâttut iliukKataullutik Headwater Pondimut. kingullia tasik amiakkunilukonnik iliukKaiviulâttuk âtachangani amiakkunilukonik iliukKaivik) ujaganniaviup tachangani-kitânejuk 10 kilometerinik.
Imait SiKullutaujunit pijut piulijauKattalâttut ilumiutangit pejappata atugiallaKattalugit, amiakkuit salummasallugit malillutik avatilittâjuit maligatsanginnik kotiKattalugit tagiummut imammut Edward's Coveimut.
Sananninginni suliatsaulâttuit adjigilâttangit atautsiup suliaKatiup suliaKanningatitu 3,600anik
jârimik, tâkkualu suliaKaKattalâttut maggonit woggenit tallimanunut wogginut. Sanajet sanannimini
illukulunnelâttut kailluatausoni. Sanajaunningani ujaganniavik ununningit sanâtsajait sanautellu tikiudjauKattalâttut ujaganniavimut pujulikkut.
Ujaganniavik suliaKattiKagiaKalâttuk 420-tet 1400-tailu akungani nigiugijaujullu ingiKagiamik
25-inigalak jârinik, ilangani ikinnisauKattalutik ilangani ununnisauKattalutik. Mânna nigiuvugut tâkkua suliaKaKattalânningit woggennik maggonik KikaKattalutik woggenik maggonik.
Ujaganniavik ingiKanningani ilonnatik suliaKattet ujaganniaviliagutjauKattalâttut aingKaujauKattalutik tingijokkut. VBNC ujaganniaviliagutjujiKattalâttuk tingijokkut sâtsinit nunanit Labradorip sadjugianganit, Happy Valley-Goose Bay-mit Labradorip kangiani nunalinnit asinginnilu nunanit aiviugiaKagasugijaujunut VBNC-mut.
Tingijokkut IngiKaviulâttuit Kaninginingit
SiKullujausimajuit ujagait ujaganniavimmit aullaujauKattalâttut pujulikkut. SiKullujaumajunik piulimatsivet piulimatsiviusot nickellisajanik 90-nik ullunik kâpatsajanillu piulimatsiviusongullutik 180-nik ullunik sanajaulâttut itsaviKavimi Edward's Cove-imi. Ununningit piKutigalait atuttaugiaKaKattalâttut ujaganniavimi siKulluivimilu tikiutjauKattalâttut pujulikkut.
Ujaganniaviup ingiKaninga nâllugu VBNC kamatsialâttuk nunamik avatimillu utittisigasugiamut ilusigilauttangatitut.
Ujaganniagiasisimatualigutik nunanganik âkKisuiKattalâttut, sollu ujaganik pejaiviusimajunik âkKisuiKattalutik piguviugiallasongugasuamut. Ujagannianik pijageppat matuttutauppalu ilonnasianga nunanga âkKisuttaulâttuk. Matuttuinik pejainniuvuk ilonnainik sanattaumajunik, saukKaidluni ilonnainik tungavigalannik nunanganilu âkKisuidluni ilusigilauttangatut utittigasullugu. Imangit kamagijaulâttut salumammangâta kogalait tasigalaillu piusigilauttamititut utittilugit. Piguttugalannik napâttugalannilu pigutselâttut pejaivigisimajamini, pigiaKagutillu ogagalannik tasinut iuliukKailutik.
Kaujisannigijavut kamannivullu suliaKannitini VBNC-mik ikajuniattuk Kaujigiamik Kanutsiak pigiaKalâmmangâtta nunamik utittisigasugiamik ilusigilauttangatut. Ujaganniavik sanajaulâttok matuttutaulunillu pilukaittaililluta pingutitaumajunik inuillu avatinginnik, atulluta kisiani nâmmagijaujunik sanâtsanik âkKisuinnitini, avatimik aulatsiusittini, kamannitinilu nunalet piusinginnik ilusinginnik. Ujaganniavik malilâttuk ilonnainik maligatsanik angiKatigenniusimajunillu aulatsijunik matuttutaunitsanganik ujaganniaviup.
Akuninitavinik Kaujisattet Kimiggutet uppijut Labradori inuKasimalinninganik 8000-tinigalak
jârinik. Sivungani, Inuit angijummagimmi nunamik atuKattalauttut Labradorimi, nunaKaluadlutik sadjugiami, Kikittani kangidlunilu. Allait sivungani nunaKaKattalauttut siKingani KikKânilu Labradorip Quebeciulu itilliani tikiutitlutik Tasitsuamut Nainiup kangianejumut.
Ullumi ujaganniagatsasiujut Labradorip nunamiutanginnik Kinijasimalittut jârinik hontanit unuluanik, 1996-imilu 830 million tâlatut tikiutijumik pravansimi atulauttuit ujaganniatet.
Jârinit 1400-aninit, akuninitait tingiKautiminik âkKisuilaummatanit Kinijagiattudlutik sunaKammangât nunangata kangiani, unikkausiluviniKavuk unikkausilinnik nunamik pitaKadlatumik sunatuinnanik tachami imappimi. PigKganiangituk ogannianik pigiasiniattilugu, sivullimi Kikittami pigiasiKâdluni Labradorip sadjugianganut tikiutidluni. 1700-tait KikKâni tamaunga nosimajuit, niuvittagalait ajuKittuijuillu allagalagiasimmata sunaKammangât ikittunik nunaKanialitluni nunalituKaujunik inulinnik notainnasimajunillu Kallunânik. Ogannianik nigikkaiKattalauttuk tamâni nunalinnik angijualummilu kenaujamik sakKititsilaukKuk tagiup akianut aullaijunut - taikkualu aulatsijiujuit oganniajunik tâtsuminga nunamik piKutinginnilu akigattotiKaluviniKattalaukKut.
Taimâk jârigiallatâni 1900-tait KikKânunut Labradorimiut inosiKalauttut ogannianik pinasuanniillu inosituagidlugu. Ujagait kikiatsajalet nagvâtauniattilugit sivullipâmik Labradorip kangiani 1870-mi nunanguamullu ilittaudlutik Canadaup Ujaganniagatsasiuttinginnut 1890-mi. 1949-ami Newfoundlandi Canadamut katiKataummat Iron Ore Company of Canada sakKititauniadluni (IOC) tâitsumanilu suliaKagiasiniadlutik ujagannianitsamut tagvani nunami.
Taitsumani suliaKautiKatsiangikaluamut nunangalu suliagigianga ajunnagaluamut sukkaitummagimmik suliaKalauttut, jârinillu sâtsinik suliaKagiaKalaukKut akKutimik (nunakkojuit akKutitsanganik) pijagekKâgatik ujagannianilu pigiasikKâtinnagu. Ujagannianik angijuguvalliadlamat nunaliuniadlutik 1961-imi tânnalu nunak atittâtaulaukKuk Labrador City-mik. Taitsumanitsainak asingit ujaganniatet ujaganniagiasilauttut ujaganik Wabush Lake-imi jârenillu maggoni Wabushi ujaganniavinguniattilugu. 1960-tet KikKanganinit tâkkua ujaganniavek angijualummik sakKititsisimavok, suliatsatigut, prâvinsiup tâksingitigut Labradoriullu ilukkusinganut.
Taimâk angitigilungikaluadluni amma ujagannianik pivitsaKatitsisimammijuk Inunnik Labradorimiunik imminik sakKititsigiamik aulatsigiamillu kenaujaliunniminik, ujaganniavik Killânattunik Nainimut Kanittojumi Ten Mile Bay-mi nalunangitumik sakKititsijuk NunalituKaujuit pisongunningit suliaKaKatausongunninginnilu ujaganniavini.
Ullumi Labradori angiKagijaujuk 30,000-tigalannut inulimânut, tâkkualu agvangita unuluat (2/3) nunaKavut angininni nunani imammut Kanittongituni, amiakkungit nunaKatillugit mikijunik nunani Labradorip sadjugiangani. Tâkkua ununningit sâtset nunait Labradorip sadjugiangani pigijauvut Labrador Inuit katutjiKatigenninganut Innu Nationimulonnet.
Innu Nationi, ilaliuttisimajulik Allanituinnak Labradorimi, inulimâKavuk 1500-tagalannik. Tâkkua maggoni nunannevut, Sheshatshiumi Lake Melville-imejumi, Ukkusitsalimilu Iliukoyaup Kikittangani, Tasiujatsuap siKingani. Allait (Mushwa Innu) Ukkusitsalimmiut mânna atuinnagutjijut nogiamut Natuashish-imut Kikittamengitumut Sangop tasinganut Kanittojumut.
Labradorip Inungit siKinganenippaujut Inulimânnit atujunit nunani aujuittuni aulautsimatsiangitunillu; Alaskaup kitânit ikâgedlugu Canadaup tachanga, Greenland-imi (karâllini) Kiujananninginnilu nunani Soviet Union-iuKattalauttumi. IlaliuttisimajuKadluni 5200-tagalannik Labrador Inuit katutjiKatigenninga
kivgatuttiujuk tamaiginnut Inunnut Kablunângajunullu - ÔKablunângajuit' Inuit uKausinga taigadlutik Labradorip sadjugianganut nolauttunik imminik taigaKattalauttunik "settlersimik".
Ununningit Kablunângajuit Kallunât aunganik auKadlutik Inop aunganik aulet. Tâkkua sakKisimajut Kallunât tamaungagiummata, ununningit 1800-ani, Inunnik annatâsimajuit tamânimiungunialidlutik
mikigianniatiudlutik, pinasuattiudlutik, oganniatiudlutilu. Kallunângajuit Inuttitut agvitaKattalaungitut tamânitsainak nunaKaluaKattadlutik ilaminik ilaKadlutik, anginitsani kangidluni, ununningit Nainiup siKingani.
Agvagalangit ilaliuttisimajuit LIA-mut nunaKavut Labrador sadjugiangani (Rigolettimi, MaKKovimmi, KipukKami, Hopedale-imi Nainimilu); ilangit nunaKatillugit Upper Lake Melville-imi.
Upper Lake Melville-imejut ukua nunait - Happy Valley-Goose Bay, Sheshatshiu, North West River, Mud Lake-ilu. Tâkkunangat anginippâk, Happy Valley-Goose Bay sakKititaulauttuk Americami Canadamilu nunanik piKutinginnilu Kinigattingita angnigimauk unattatinut mivisaugianga. Sanajaudluni 1940-ni tingijonik piKutigalannilu Europe-iliagudjaujunut atugatsaudluni unatatsuanimi kingulliani, Americaup unatattiligijingit tâtsuminga atulauttut 1990-munut. Siagugiak atutsiagunnaigami nunguvallialiaKilauttut suliaKattingit mânnalu atuttautuinnalittuk tingijottinut NATO-mi ilinniajut pukkitodlutik tingigiamut. Tamâni nunalet unutsivalliadlutik pigusimalittut ullumilu ilonnakasângit kivgatuttigalait pigijaugialet suliaKavingit tamanelittut tânnalu ilonnainut Labradorip sadjugianganejunut atuttauKattalittuk.
Tâtsuma unatattet mivisangata sanajaunninga Labradoriup KikKâni tachanganilu inosinginnik
tautsemagilauttuk sivullipaulaugami taimâk angitigijuniK sanâtsanit tamaungagiamut, taitsumanilu inulimât suliaminut kenaujamik akilittaugiulaummata. Tânna sakKititsilauttuk kenaujaliunnimik naluliumannangiluattumik kenaujaliugasunnimit niKijatsasiugasunnimilonnet pinasuannikut mikigiannianikullu, Labradoriulu
sadjugianganit unuttumaginit nunanit inulimât tamaunga nolauttut suliatsasiugiatlutik.
Tânna mivik sanajaukKâtinnagu Labradorip KikKâni nunalet kenaujaliuluaKattalauttut
mikigiannianikkut napâttunillu sâttujâtsanik aullainikut. Jâret 1700-tait KikKanganinit adjigengituit niuvivet/
niuvittet tamâni niuvianniaKattalauttut, ilitagijauniKanippautillugu Hudson's Bay kampaninga North West Riverimi. Tagvani nunami siagugiak International Grenfell Association sananiammitillugu suliangita aulatsijingita suliaKavisanganik, tâkkualu sakKititsilaukKut pigutsenimik, ilinnianimik ilinniavini, anniasiunnimillu.
Nunami agvitagiamik ilukkusilinnut Allanut aivigigianga piugijaunippaulaudluni North West Riveri akunialuk niuvinniaviulauttuk anniasiuviudluniulu, taimaigaluattilugu 1950-ni Allait sakKiviuliaKiniadlutik sunagalannut tamângat notailititsijunik. Tipikkulosimut (TB), kavamammut inittitaunet sugusingit ilinniaviliagiaKanningit, kavamaullu nutânik illuliunninga, ilonnatik Allanik nunaliuliaKititsilauttut North West Riveriup akiani siKingani, tânnalu mânna Kaujimajauvuk Sheshatshiumik.
Taimâtsainalu pasigatsautigijut taitsumanitsainak sakKivallialaugivut - akikilliningit nuilatsajait Kisellu aullaijangita, sakKititaujuillu kavamamut Newfoundlandi katiKataummat Canadamut. SakKititsinik sugusitsiutinik, niKitâtitsinimmik, ittusiutinillu ilonnatik ikajuvallilauttut Allanik ungâlaKititsigiamik tagvanegiamut.
Labradorip tachângata satjugiangani nunalet ununningit Inuit nunanginni ukunani nunalet, Nainimi, Hopedale-imi, MaKKovimmi, KipukKami Rigoletimilu, asiKadlutik Allanik Ukkusitsalimmik. Tânna kingullipânga nunagijausimatuinnatuk 1950-ninit Sheshashiumettulutillu inungita inosingit ilukkusingit angijummagimmik
tautsisimavut mânna inutuKaulituit inosuttolaummatanit. MânnaKamik nâmmasinginingit Kikittami nunaKagiak sunaKatsiangitumi tusattaulauttut kavamammut taimaimmalu kenaujamik tunijaulâlittut nogutitsaminik. Taimaimmat nutâmik nunatâlâlittut tamaunga Kanittojumi Natuashishimi. Asingit nunait Labradorip sadjugiangani akuniunitsak tamânesimavut sakKititaulaukKulu Inuit piusigiKattalauttamititut nunami omajunik malidlutik agvitanigiKattalauttaminik Kimaidlutik Morâviat nunalianginut nokKagiasimmata 1700-ani 1800-anilu.
Labradorip Inungit pisimajut Inunnit taijaujunut Thule-nik, taikkualu Inuit tausindiulittuni jârini siammasimalaukKut anginingani silatsuap Kiujananningani, tikisimagasugijaujuillu Labradorimut jârini 1400-ani. Upingasâmi aujaullu pigianningani sikop kilianoKattalauttut Kikittanullu puijiusiugiadlutik, apviniadlutik mannitadlutillu., aujak nâkasâlimmat ukiatsâmilu nunatsualiaKattadlutik tuttusiugiadlutik niKitsaminik, aminginnilu atugatsaminik. Inuit ukiami ukiumilu tagiup Kanitânut utiKattalauttut itjujanik illuliudlutik tamâneKattadlutik puijinik aivinillu pinasuaKattadlutik.
Morâviap ajuKittuijungit Kaujilauttut piujogajanninga aujak Inunnik naipitsigiak iKalunnianinginni kavisilinnianinginnilu sadjugiami. Sivullipâmik katimmaviliulaugaminit Nainimi 1771-imi Morâviat suliaminik siammatitsilauttut ilonnânut Labradorip tachangata sadjugianganut 1800-taillu nânningani sâtsinit unuluanik katimmaviKalidlutik. Morâviat tunijaunningit nunanik nukKatitsilaugaluattilugit asinginnik niuvittigalannik niuvinniagiamik tâkkunangat nunanit Inuit pigumavallianingit Europeamiut tamaungautijanginnik unutsititsivallialauttut Morâviat niuvinniavinginnik. Taimâk piligamik Inuit Kaujivallialauttut ununnisanik aullaigiaKanniminik pitâgumagutik taikkua piKutinginnik, taimaimmat piusigiKattalauttaminik pinasuanniminik, omajunillu malidlutik agvitanniminik Kimaivallianialidlutik aullaigatsanik katitsuigasuamut. Tânnatuangululaungilallu, tamagik Morâviat Hudson Bay kampanilu niuvinniaviKannegik sakKititsilauttuk sollu sâlakkumautinnimik mikigianniagumajunik
unutsivalliatitsilidluni. Tânna Inuit ilukkusinginnik angijualummik attuilauttuk, Kaujimaligamik mikigianniatangit adjigengitunik akiKasongunningit.
Jâret 1900-tait pigianningani Tasiujatsuak ilitagijaugiasilauttuk aullaiviKaviniminut taitsumanilu Morâviat nunaliulauttut katimmaviliudlutik Zoarimi, Tasiujatsuap siKingani. Tânna mikijuk nunak akunik tamânelungikaluadluni unuttuitummagidluni katiKatitsiKattalauttuk tagvanejunik Allanillu, iluvitsiviKavullu unuttumaginik iluvilimmik ajulisimajunik pillinimmut Kanimmasimmulu. Ullumi Hudson's Bay kampaninga takutsaugunnaituk Labradorimi, Morâviallu katimmavingit pitsatuniKalugunnaitut piusigiKattalauttamititut, taimaigaluattilugu pingasuit Inuit nunangit suli Morâvianik ajuKittuijulet.
Newfoundlandi katiKataummat Canadamut unutsivallialauttut Kallunât tikiajajut, ânniasiutet,
ilinniatitsijet, kavamaup suliaKattingit pulecellu. Prâvinsiup kavamanga aulatsiliaKilauttuk niuvivinik inulinni nunani, inunginnilu suliaKakKujidlutik kenaujaliuviusoni. Siagugiak Inuit tukisivallialiaKilauttut Kanuk kavamait maligatsangillu piusiKammangâta, Inungitalu ilinniavallianingit sakKititsilaukKut LIA-mik, asinginnilu katutjiKatigennigalanik sakKititsigumajunik imminik aulatsisongunnimik inosiminik.
Labradori Canadaup sadjugianganejuk tachangani-kitâni, Baffin Islandiup siKingani, Newfoundlandip Kikittangata tachanganedluni kangianilu. Nâninga Quebeciup killianejuk siKingani kangianilu, Labradoriullu imappiani kitâni. Nunangatuinnak Labradoriup anginilik pingasuittuluamik Newfoundlandip nunangata.
Labradorip nunangata angininga ujagatsajaujuk akuninitatsajallagimmik Canadaup uluani. Tânna ujagak allataumajuk 2 billioninikasâk jârinik tamânesimanninga, ilanginni nunani Labradorimi ujagangit 4 billioninikasâk tamânesimatillugit.
18 tausandini jârini Kângisimajuni Labradori saujausimalauttuk sikumut. Tâkkua sikuit nonningit ilutsitâgilauttut nunanganik, ilanginni KakKaliudlutik aumaluangakasâjunik manettunik, takijunik itijunik kangidluliutdlutik unuttunillu adjgengitunik ititsagalannik. Tâkkua ititsait imammut tatasimalittut, tasiliudlutik koliudlutillu tâkkualu nunangata anginingani takutsauvut. Tâkkua sikualuit nogiasilauttut 10,000-nini jârini Kângisimajuni, nommatalu nunanga KummualaukKuk uKumainninga pemat. Taimâk suli nunanga novalliasimajuk takutsauvullu ilanginni imappinga puttunitsauninga sadjugiami. Tainna sikualuk aulimmat imait koKattalauttut siuganik ujagalânillu siammatitsidluni sakKititsilidluni silittunik Kaittunik, nunanillu siugatuinnanik ujagalâtuinnanik, kollu pigianninginni siuganik asigalanginnik nunamiutalinnik takutsautuinnatunik tininganingani. Ullumi kot kojut imappimut suli tâkkuninga nokKaiKattajut ilangit asiminit itinnisaulittilugit.
Ujaganniavistaup Kanitâ
Sikop ilutsiliusimajanga Labradorip nunanga adjigengitummaginik ilutsilik. Labradorip tachangani takutsauvut napâttuKangitut ukua KakKasuat: Kiglapait, Kaumajet Torngaillu tâkkualu ilangit puttuniKavut
1,700 meterinik imammit, puttunippauKatauvullu North Americaup KakKasuanginnut Rocky Mountain KakKasuangita kitâni. Labradorip KikKâ KikittaluviniKavuk uivaluviniKadluni, itijummaginik kangitlojaKatluni U-tut ilutsilinnik. Labradorip KikKâni nunatsuanga angininga mannetovuk niKâluviniKadluni taimaittovullu nunanga tugâjuk kangianut Quebeciullu Labradoriullu killianut tikiutidluni. KakKasuat Mealy Mountainet asingillu
sâppatânik Kâlet KakKait manennisauvut, tâkkualu Labradorip siKingata nunaup ilusigivait.
Labradorip tachangata silanga akunganejuk Aujuittop Aulautsimatsiangitollu silanganit. Labradorip tachâni sadjugiangata Kanitâ silalukauKattajuk ukiami ukiumilu taitsumanilu anugiluviniKattavuk, akKunalidlunilu anugigianga Kanidlunilu ilusigivauk. Aujami anugitâKattajuk anugillagigani. Ilusigiluajanga imappimit Kaninginitsait tattunginitsaudlutik, anuginginitsaudlutik silalunginitsauKattajut, taimaimmalu Kiujananninga adjigengitoKattajuk nunani adjigengitunejuni.
Jânuarak Februaralu idjilinippauKattajok Kiujananninga -20°C-mit -23°C-mut ununningit ullungit KiujananniKatillugit. Julai Augosilu onaKiannipauKattajok ununningillu ullungit onanniKaKattavut +8°C-mit +14°C-mut. Kiujanannipânga tikiutiKattajuk -40°C-mut onaKiannipânga tikiutitillugu +32°-mut. Imappimut Kaninnisait silanga suKusijauKattajuk imappimut taimaimmat imappimut Kaninnisaujut Kiujananginitsaudlutik onaKianginitsauKattatut nunatsuamejunit. Sikunga aputingalu tamânesok aujakasâlinninganunut aujamunullu. Tachamut sângajut atsait aputiKasot jârinâkasâdlugu ilangillu nunangit itinimmut idjojut jârinâdlugu Kuangusonguvut.
Labradorip sadjugiangani amma silanga suKusittauKattamijuk Labradorip imangata ingiKaninganut, aujamiuluak sikuKagunnaimat.
Tânna ingiKaninga nillatâdluni (-1.7°C-mit -3.0°C-mut) siKimmut ingiKajuk imammut Hudson Straitimit
pijumut ingiKatitaudluni. Labradorip ingiKaningata nillananninga tagiungalu imappimut Kanittojunik
imappimullu Kaningitojunik adjigengitunik silaKatitsiKattajuk. Taimâk silaKagami tamaita napâttuKangitumejut
napâtumejuillu omasonguKattajut.
Ullumi Labradorip nunanga ilusimitut ilusiKaluajuk sikualummut nunanganik sautsisimajumut nolauttunut 6,000-init 8,000-inilonnet jârini Kângisimajuni ilittitausimaniminut. Nunait, omajugalait ilusinginnik tautsinigiKattajanginnik kamajunut tâkkua jâret akuniungitut, piguttugalait pigugiasilaummatanit, tâkkualu sakKimata unuttuit omajuit Kaninginitsamut tachamut niKitsasiugiasisongulaukKut. Nunamiutait imatuinnamiutait imappimiutaillu sakKilauttuit sakKijiangusimajut nunangata silangatalu ilusinginnut tâkkualu takutsauvut nunangata ilusingani piguttugalaillu omajugalait ikajuttigedlutik omausinginni.
Ullumi Labradorip nunanga unuttunik adjigengitunik omajuKajuk. Tâkkunangat omajunnit ikKanannipauvut tuttuit. George Riverip tuttungit Ungavaup itillinganik ikâgeKattajut ununnipauvullu tuttunit North Americami. Asingit angijuit omajuit ukuanguvut: moset, adlait amaguillu. Nunanga piguttugalangillu amma nigikkaiKattamijuk asinginnik (amilinnik) sollu, Kapvisianik, kanajunniutinik, kajunik tigigiannianik, pittusiganik, tigianik, pamiuttonik, avinganik, nunivakkanik sitsinillu.
Labradori amma unuttumaginik KupanuaKagivuk nagvâtausonik napâttulinni nillatâttunilu, ukualu
nagvâtausonguvut: aKigget, aKiggivet, aKiggigilet, tuggaluit, Kupanuatsualu. Kupanuat amma omajunik niKitsasiuKattajuit tamâneKattamijut, sollu ukua: nattugalet, oganniutet, Kinnuajot, ukpelu.
Labradori ikâgedlugu kogalait mikijuit angijuillu, taset tasivaillu amma niKiKatitsiKattagivut imammiutagalannik. Tâkkua imagalait amma ikKanammagimmijut ogagalannut suvanginnut pigunninginnulu, tâkkualu ilangit ukuanguvut: idluit, kavisilet, iKaluillu. Timmiangita ununningit unuttigilungikaluadlutik asingititut timmianut tingiviuKattajunut North Americami, nunangit imatsuit tamâni piujullagiuvut auttutaviliugiangit piagattâvigigiangillu nillinut, mitillunut, sâgganut katjitunut, Kutsiutinut painullu.
Labradorip imappingit ogalet, kavisililet, iKalulet, kinguppavaKadlutik matsojaKadlutillu tâkkualu
tausandigiallatânik taimaittunik nigisonik timmianik tamaungatitsiKattavut, ukua ilangit: amaulet, ivugaillu, nillelu. Amma adjigengitugalannik naujaKammijuk.
Amma unuttualunik imappingit omajuKammijut, ukua ilangit: pamiuligait, Kaigulet, natsivait, apait, natset, Kasigiallu, amma âlluasiaKadluni nesâtsuKammijuk. Ikinnisaugaluadlutik ukua amma nagvâtausongummijut tamâni: avet, Kilalugait, alluilu, amma aivet nanuillu nagvâtausongummijut tamâni.
Prâvinsiup kenaujaliugusingit
Unuttumaget Kaujisannet jârini Kângisimajuni Kaujititsisimalittut Newfoundlandimi Labradorimillu unuttuit suliatsaKangininginnik, piusigitsainatamititut pingutitaumajunik nunamiutanik atunningit kenaujaliugasunnimut, Canadaullu kavamangata sakKitiKattajanginnik unuttumaget kenaujatuaKanningit. 1980-ni 1990-nilu kenaujaliuttait nunamiutanit imammiutanillu âpiluattumik ogannianimit) kenaujaillu Canadaup kavamangata prâvinsimut tuniKattajangit mikillilauttut prâvinsiup akilitsanga angijugutillugu. Newfoundlandip Labradorillu kenaujaliuKattajangit mikinippauvut ilonnainit prâvinisinit Canadami.
1993-minit prâvinsimi inulimât ikillivalliasimalittut, jârennilu maggoni Kângisimajonni prâvinsiup kenaujaliunningit unutsivallilaungilat. Kaujisadlutik katitsusimajangitigut prâvinsiup kavamangata takutsauvuk inulimât kenaujattunigiKattalauttamititut kenaujattugunnainingit, suliatsait ikinnisaulinningit, unutsitillugit suliatsaKangituit.
Maggok angijunit suliaKavinit piujumik sakKititsilauttok tâtsumani Kaujisannimi ikajuvalliniminut ukuangivok: ujagannianik, utsualunnianilu. Ujaganniavet pivalliningit sakKititaumajut ujaganniavennut Labrador City-mi Wabush-imillu, ununnisanik koldinik aullainimut, ujaganniagatsasiunimullu Labradorimi. Hiberniap utsualunniavinga utsualunnialiaKilittuk, Terra Novaup utsualunniavinga nigiugijautillugu putoKaigiasigiamik sanagiasigiamillu imappimi utsualunniavitsamik 1998-imi. Unuttugalait amma utsualunniajuit piujolâgasugijaummijut, suliatsanillu sakKititsigajakKut jârini 50-ni Kaijuni.
Labradorip kenaujaliunninga
Labradorip kenaujaliujangit angijummaget piKattajut aullaininginnit nunanganit pejattaujunit,
piluattumik ujaganniavenit Labradorip kangiani, Churchill Falls-iulu ikumautialuanut. Canadaup
unatattuligijingita suliaKavinga Goose Bay-mi amma ikajummagimmijuk Labradorip kenaujaliunninganik. Ogannianik amma akuninit ikKanammagilaummijuk kenaujaliugutaugiamut, tânnalu utidlatuinnagiaKavuk ogait utigajappata asinginnilu imappimiutanik oganniagiasigajappata.
Nunalet pingasuni anginippâni Labradorimi (Labrador City/Wabush, Happy Valley-Goose Bay, Churchill Falls) angijummagimmik kenaujaliuKattajut ilagengit kitidlugit ununningillu suliaKaviKagamik nunaminik ikajujuit kenaujakkut. Tânna takutitsijuk ununningit inummaget suliaKanningit, tâkkua katiKasiutidlugit prâvinsimi sulialinnut, prâvinsimi sulialinnut katittauKataummata prâvinsimi sulialinnik inulimânik unutsititsijut.
Labradorip Sadjugiangani kenaujaliunnet
Unuttumaget inulimât Labradorip sadjugiangani kenaujattâKattajut adjigengitunit kavamait sakKitijanginnit. Ununningit ilaget ununninginni nunani sadjugiami niKitâtitsijinit kenaujattâKattajut prâvinsiup kavamanganit pijunik. Amma Canadaup kavamanga kenaujanik tunitsiKattamijuk atuttaujutsanik katutjiKatigennigalannut
sulialinnut ilukkusiminik asiujittailigiamik, Kaujmatitsiutigalannulu, sollu nâlautiKavigagalannut.
Ilaget piusigitsainatamititut inosilet pinasuadlutik, iKalunniadlutik, mannisiudlutik nunivadlutilu
adjigengitugalannik paunganik kenaujagalâmminik ikajuKattajut. "Nunatsuamit NiKingit" pinasuaKattajangit ilangit ukuanguvut: tuttuit, puijet, timmiat, ukalet, illâguset, adlait, iKaluit, kavisilet, iKalujait, asingillu ogagalait.
Jârini 20-ni Kângisimajuni ilanginni nunani 80%-tet niKingit piKattajut nunaminit, taimaigaluattilugu mânnaKamik nunamiutanik niKittajuit ikillivalliasimalittut adjigengituit pasigatsautillugit. Nutânik pinasuagutiKalidlutik pinasuagusiKalittut, ilangillu omajuit ikillivallianingit attuisimavut pinasuannigiKattalauttanginnik - pinasuattet Kaninginitsanut aigiaKaKattalittut, kenaujaKaluagiaKalidlutillu sikitoKagumagutik pinasuagutiKagumagutillu akitujualolittunik.
IsumâlotigijaunippauKataujuk Labradorip tachangata sadjugiangani inulimânut ukua - suliatsaKangininga inungitalu piusigiliaKiKattajangit suliatsaKangimut kenaujanillu tigulatuinnanimut kavamanit. Tamagik LIA Innu Nationillu sakKititsisimalittok suliaKaviusonik piusiminik inosiminillu atullutik. Ukkusitsalimiut nonnigilâttanga sakKititsisimalittuk unuttumaginik suliatsanik, jârinâlungikaluattilugu. Taimâk pigasunnet ottugannet ikKanammagittunik ikajuvallilittut nungutitsivalligiamik ajutsanimik naluliumanniuKattajunillu Labradorip tachangata nunanginni. Taimaigaluattilugu suli ununningit Labradorip tachâni nunalet suliatsaKangitut asinginnilu sakKititsijuKagiaKavuk suliatsaKangituit nungommititaugasuamut.
KaujititsijuKalaummanit ujaganik nagvâtuKasimanninganik Tasiujatsuami VBNC uKâlaKatiKaluvinisimajuk ingmigolingajunik, katutjiKatigegalannik inulimânillu Kaujisadlutik sunanik isumâlotiKammangâta ujaganniavik pitjutigillugu. Amma LIA, Innu Nation, avatilittâjunillu katimatitsijet adjigengitunik Kaujisausinik atudlutik Kaujisalaummijut sunanik inulimât isumâlotiKammangâta. katidlugit tâkkua suliat VBNC-mik tukisititsisialauttut unuttumaginik isumâlotaujunik kamagijaulangajunik EIS-imut. Tâkkua isumâlotaujuit ujaganniaviup attuinigigajattanganik imâk ingmigolititausot: avatiup ilusingata attutaunigigajattanga; inulimât attutaunigigajattanga; nunaillu attutaunigigajattanga.
Ujaganniaviup attuinigigajattangit sakKititaulâttut sanajaunneginnik ingiKaneginnilu ujaganniavik siKulluivilu, tâkkualu suKusinnigilâttanganik nunamik, piguttugalannik, omajunik oganillu. VBNC suliaKalâttuk mikinippâmik suKusennigajattumik nunamik avatimillu ujaganniaviminut. Pigunnatuagamik VBNC sanavisanik tigulasimajuk attuinginip paugajattunik Tasiujatsuap imanginnik. Imait kojuit amiakkunilukovimit otânnatutsaKagajattuilu kamagijaulâttut piusiKallutik suliaKausiKallutillu atuttaulautsimajunik Kaujimajaujunik
pilukaigunnanginingit.
Ujaganniavik sakKititsilâttuk unuttumaginik suliat sanik naminillu suliaKavilinnik ikajugajattunik.
VBNC maligatsaliusimajuk nunalet Kaninnipânik ujaganniavimut pivallinattunik sakKiviugasuamut
ujaganniavimmit. Anginitsamik kenaujaliunnik sakKititsigajagaluattilugu piungitunik ilanginnut ujaganniaviup Kanitâni nunalinnut VBNC piusitsanik tâkkuninga ikajugajattunik sakKititsilâttuk.
Nunaup nunamiutaillu attutaunigilâttangit inoset, piuset kenaujaliugusellu attutaunigilâttangit
ujaganniavimmut katingalungikaluadlutik atautijut. Mânna ajunnavuk uKagiamik Kanutsiak ilangit attutaunniKalâmmangâta ujaganniavimmut, taimaimmat VBNC kamajiKalâttuk ilonnasianginnik kamajunik, sakKituKagajappat nigiugijaungitunik tagvainak kamasongugasuamut, tugâllutik ununnipânik pivallititsijunik sakKititsigiamik ikininnipânilu pilukaigajattunik.
Ujaganniavimmi avatingata ilusingit ilangit ikajuniattut suKuseluadlatailigiamut nunanganik suKusittaugajattunik ujaganniavimmut. Ujagait ujaganniataulâttuit imammut Kanittojut tânnalu imak angiluadlangilak taimaimmat imait kojuit ajunnalângitut kamagigiangit. Tamâni tasingit itijodlutik puttujunik killingit nunajalet piujullagiuvullu iliukKaiviugiamut imaup iluanegialinnik. Nalunangilak ilangit nunait nunamiutaillu suKusijaugiaKalânningit, taimaigaluattilugu VBNC suliaKattingillu âkKsuijet suliatsait maligatsanginnik avatiligijinginnilu tâkkuninga ikillititsilâttut. Taimâk pillutik ajunnanginitsaulâkKuk nunanganik utittisigiak
ilusigilauttangatut ujagannianik pijageppat.
Nunami piguttugalait napâttuit avatimi pingutitaumajuit ikKanammagivut omajunut niKigijaudlutik ukKugijaugamik, kogalannik imanik nunamik ujaganillu nungutitsigajattuniknukKaumatitsidlutik, avatimut siammatitsiKattajut ilusittâgijunik silamiutagalannik imannilu. Inulimât napâttunik atuKattavut Kijutsagidlugit, sâttujâtsagidlugit ânniasiutigidlugilu; paungagalait niKigijautillugit.
VBNC-ep tigumiajangani nunami 2%-imit mikiluat piguttugalait attutaulâttut, angininga attutaujuk
napâttulimmetillugu. Piguttugalait pejattaugiaKalâttut ujaganniavik sanajaunningani ujaganniatuKanninganilu. Taimaigaluattilugu mikigaluamut nunak atuttaulâttuk pejaigiaKatuinnalâttut ujaganniaviulâttumi akKutiliunninginnilu. Ununningit piguttugalait attutaulâttut ujaganniavik sanattauningani, ilangit attutaugaluammitillugit amiakkunilukonik otânnatutsajalinnilu ujaganik iliukKaivini ujaganniavik ingiKaningani.
VBNC ujaganniaviup ilusitsanganik âkKisuisimajuk attuinginippaugajattumik piguttugalannik. kamatsiatumik ujaganniaviup ilusitsanga âkKisuttausimajuk taimaimmat ujaganniagutet piKutingillu sanattaulângitut kamagijautsiagialinni, sollu nunani timmianut atuttauKattajuni. Sanajuit pijageppata ilangit nunait
alittutaumajuit âkKisuttaulâttut. Ujagannianik pijagedlasinnapat VBNC pejaivigisimajaminik âkKisuilâttuk adjutâtullugu pigutsevigillugulu kangautinik nunanganettunilonnet piguttugalannik.
Unuttugalait adjigengituit omajuit taijaulauttut kamagijautsiagiaKanningit Kaujisanniulauttumi. Tâkkua omajuit kamagijautsiagiaKanningit KaujititaulaukKugut uKaudjaudluta pinasuattinut, inulimânut, Canadaup prâvinsiulu kavamâginni suliaKattinginnut, ilillagisimajunillu suliaKalauttunik KaujisattuKanningani avatik Kanuilingatsiamangât.
Tuttuit
George Riverip tuttungit taijaulauttut ikKanannipaunningit omajunit. Tuttuit ikKanammagivut niKigijaugamik ununniginnut nunalinnut illinavullu Labradorip Allangita Inungitalu ilukkusinginnik piulimatsiKataugamik. George Riverip tuttungit ununniKagasugijaulaudlutik 700,000-ep 900,000-elu akungani 1993-mi siammasimaKattajut ilangani nigiunnangituni 700,000 kilometerinik anginilimmi nunami ikâgejumi Hudson Bay-mit kangiani Labradorip sadjugianganut kitâni. IkKanattuit tâkkununga omajunut ukua, nâmmatunik niKitsaKagiak jâri nâllugu, piagattâvimmegiak omajuKatsiangitumi tuttunik niKitsasiuKattajunik, aujamillu kittugiaKaluadlangitumi milugiaKaluadlangitumegiak. Tâkkua omajuit aulatsainaningit takutitsivut ilusinginnik, piusigigiaKavaillu unutsivallianiagutik omaniagutillu.
Ikittutuinnait (ununnipângit 1%-tet) George Riverip tuttungit ujaganniaviup Kanitâni takutsauKattajuit, tamâneluadlutik ukiumi. VBNC angijummagimmik Kaujisalauttuk tukisigasuamut Kanuk nunamik atuKattamangâta ujaganniaviup Kanitâni. Tâtsuminga Kaujisadlutik nunaup Kulâgut kamalauttut 22-tuidlutik. Kaujisalauttut Kimiggudlutik ukiumi niKinginnik, akKutigiKattajanginnik piagattâviminut tachami-kangiani, Kinidlutillu tamâneKattamangâta tamâneKattangimangâtalonnet tâkkua takKet asinginni.
Tuttunut atugajattunut VBNC-ep tigumiajangani nunami ukiumi, ujaganniavik mikijutuinnanik niKinginnik KikavigiKattajanginnilu aulausigijanginnilu attuilâttut. Angijualommat nunak ujaganniaviup silatâni tuttuit agviataugajattut ujaganniavik sanajaunningani ujaganniatuKanninganilu tâkkununga nunanut nogajattut niKitsalinnut Kikavisalinnulu. Jârini tuttuit ukiutsiuninginni sadjugiap Kanitâni motakâgalait ingiKaningit tuttuilu aulanningit kamagijautsialâttut tuttuit ujaganniaviup Kanitâgut ingiKasongugasuamut upingasâmi piagattâvimminut. Ilonnatik ingiKautigalait ujaganniavimmi Kanitânilu maligatsaKalâttut maligatsaliattinik sukaliluadlagasuangimut maligatsaKallutillu pavisâgasuangimut omajunik tamaunâKattajunik.
Adlait
Adlait amma ikKanammijut nunalinnut, piluattumik isumagidlugit nittugijaunningit Labradorip Allanginnut uppigusunninginnik ilukkusinginnilu attuiKattagamik. Adlait unuttumaginik adjigengitunik niKilet - tamaiginnik piguttugalannik omajunillu. VBNC Kaujisadluni adlanik atuKasiudjilauttut Kuatsânattukojunik Kungasimiutanik Kaujititsisonik nanemmangâta Kanuittunillu niKijalinnemangâta. Tâkkua atudlugit unuttugalannik adlait ititsanginnik Kaujisattet nagvâlauttut Reid Brookiup Kanitâni, Kaujidlutillu tamanna nunak unuttumaginik adlaKanninga.
AdlaKadluni 200-anit unuluanik nunami katidlugu 400 kilometerinik anginilimmi, Kaujimadlunilu adlait agvitaKattaningit inulinni nunani, tataminnangilak adlait nigiattausimaningit naimaligamik igânik igavimilu igiukKatauKattajunik suliaKaviujonni Anaktalâmi Tasiujatsuamilu. Ikillititsigasuamut adlait tikigânnigiKattajanginnik suliaKavenut VBNC uKâlaKatiKaluttuk Labradorip Allanginnik asinginnilu Kaujimajunik Kanuk adlait ilusiKammangâta. Taimâk pikKâdluni VBNC maligatsaliusongulauttuk piusitsanik suliaKaveni taimaimmalu ikinnisaulittut adlait sakKiKattajut tamâni.
Kâjotsinet pivalânningit asingillu pivalâjuit atuttauninginni adlait ilangit ititsaminit a nijiangudlatuinnagialet, piluattilugu ujaganniavik sanajaunningani. Tânna nigiugijaujuk ujaganniavimut Kanittojunik nojiaKagiamik, tallimanut tikiutijuit ititsait Kimataugiangit atuttaunginitsaulillutilonnet. Tâkkua attuinet nigiugijaujut mikijumituinnak adlanik ikillititsigiamik ujaganniaviup Kantâni.
Adlait Ititgangit Nanemmangâta
Ununnisanik illugalannik sanaviusimalippat nunanga, uivisâttaugunnangitunik niKinik igavimillu igitâtsanik piulimatsiviKalluni adlait nigiugijaujut nungomigiangit ujaganniaviup Kanitâni.
Timmiat
Sidjamiutait imappumiutaillu, sollu Kutsiutet ukpelu kamagijautsialauttut Kaujisattauningani avatinga Kanuilingatsiamangât. SuliaKausiulâttut aullajiaKagajagaluattilugit ikittunik timmiagalannik nigiugijaungituk malunattumik ikillititsigiamik. Ujagannianik ilanginnik Kupanuat inigiKattajanginnik pejaigiaKalâttut.
Amma timmiat atuKattajangit mikijumik attutaulâmmijut "NilliKavimi" Tasiujatsuap Kanitâni pejaigalâllunilu Kutsiutet inigiKattajanginnik amiakkunilukonik iliukKaivik tachanganelâttuk sanajauppat.
Ujaganniaviulâttop Kanitâ Kutsiutet niKigiKattajanginnut tatajuk Kaujisadlutillu Kaujilauttut piKonattumaginik unuttunik katingajunik KutsiutiKanninga imaligalanni. Timmiat omajunik niKiKaKattajuit, sollu nittugalet, attutaulângitut ujaganniavimmut.
kisiani pilukattuKagajappat, sollu ikuallagajappata napâttuit, utsualummilonnet kuvittuKagajappat timmiat niKingillu pilukattaugajattut. VBNC âkKisuisimajuk piusiugiaKagajattunik taimâk piluka niusanginitsaugasuamut.
Imait Ogaillu
Ujaganniaviup nunanga Kanitânilu nunanga unuttumaginik kolik Reid Brooki tâkkunangat anginippautillugu. Nunamit kojuit imait koluaKattajut kogalait kovigijanginnut kodlutik nunaup Kângagut ujagaillonet Kupisimaningigut. Ujaganniaviulâttop nunangani Kanitânilu silaluKattavuk Kanidlunilu katidlugu 800 mm-tamigalak jârimi atautsimi imaillu konnipauKattavut upingasâmi aputik aulimmat. Imangit ununningit salumallagijut, ikittuit iluanimiutaKagaluattilugit kikiatsajanik, tâkkua sukaittummagimmik sakKivalliajut imammi.
TimmiaKaviuKattajuit Nunanguanga
TasiKadluni, koKadluni imatsulik. Ilonnakasângit tasingit iKaluKaKattajut, taimaigaluattilugu kisimi anginingit taset iKaluKaKattajut nâmmatunik anginilinnik iKalunniataugiamik. ImappimeKattajuit iKaluit ânâdlelu ilanginnut kisiani itigâsot ilanginni nunangit agviamata ilangillu ikkatoluadlamata. Asingit ogagalait imânejut ujaganniaviup Kanitâni ukua, ânâdlet, idluit, asingilllu iKalugalait.
Reid Brooki pitaKannipaujuk iKalunik imappiliaKattajunik, VBNC-lu kititsidluni Kaujilauttuk 1000-init 2000-inut iKaluKaKattaninga. Nâlautikuluttâdlugit Kaujititsisonik namut aiKattamangâta KaujilaukKugut ununningit suvalet Reid Brookimit IkadliviliaKattaningit, tânna kok Reid Brookiup kangianejuk. Taimaimmat Reid Brookimejut iKaluit tamânetsainalungitut tamânituallu iniKalugatik, tâkkua ilatuinnangit unuttualuit iKaluit koni Kanitânejuni atuKattatuit. Nâlautikulunnik atudlutik amma Kaujilaummijut iKaluit Reid BrookimeluaKattaningit Camp BrookiliaKattagatik asinginnulonnet konut Ovoidiup Kanitânejunut.
Ottugavet Imanik
VBNC-ep aulatsinigilâttanga suliaKavimi pitjutigillugit imait imamiutaillu âkKisuttausimajuk pilukaittailigasuamut tasinejunik iKalugalannik niKinginnilu. Taimâk pigasuamut VBNC atuinnagudjisimajuk suliaKausitsamini Kanuk imanik imammiutanillu paitsigajammangâmmik. Tâkkua piusigigumajangit piKasiudjijut tasiliugiamik ujaganniavimit kojuit attuigasuangimut imminik kojunik, suliaKattailigiamillu nangiannatumetits igajattunik iKalunik, ânâdlinik idlunillu suvaijanninginni.
VBNC katiKatiKalâttuk Canadaup Ogaligijinginnik (DFO) uKalausiKallutik akilennigigajattaminik asiuttitaujunut iKalunut inigijanginnulu tasenni iliukKaiviulâttoni amiakkunilukonik otânnatutsajanillu ujaganik. Amma âkKisuigiaKagajagivugut akilegus iugajattumik imappiup avatinga suKusittaugajappat Edward's Cove-imi itsaviliunnitini.
Asiujijaujuit imammiutait utittigiangit ajunnalâgaluattilugit, asinginnik piusiugajattunik KimiggugajakKugut, sollu âkKisuilluta konginnik itiviusongulittilugit iKalunut mânna itiviugunnangituni, taimaimmat kongit unuluanik iKaluKasongulillutik anginitsanik koKalippat atuttausonik iKalunut imappimit itâjaKattajunik.
VBNC tukisitsiamagittuk isumâlotaujunik sakKititaulauttunik LIA-mut Innu Nationimullu pitjutigillugu pujulinik atunnik sikukkut nunamut atajukkut. VBNC pujulinik sikukkosonik atusongugumajuk ujagannianimmini. VBNC maligatsaKalâttuk pilukainiusanginippâmik atugasuamuit agviagasuangimullu inulimânik niuKuKattajunik nunangita asinginnut sikukkodlutik agviagasuangimullu pinasuavilianninginnik. Pilukaittailigasuamut pujulinnik atuKattalângitut sikunningani âkisiani sikop idjuninga nâmmalippat), upingasâmilu puijisiuviunippauKattajumi.
Pujulet akKutitsanga
Tâkkua piusiulâttut maligatsangit amma kamaKasiudjilâmmijut pujulinik atunnik atuinnigigajattanganik tuttunik puijellu piagattâvinginnik. Amma VBNC âkKisuilâmmijuk Kaujititsiutitsamik Kaujimatitsisainalluni nunalinnik Kanga nanilu pujulet ingiKamangâta. Asingit ukiumi pujulinik atuKattatuit tachami piujummagimmik ingiKamata VBNC nalungimagittuk ukiumi pujulinik atunninga mikijummagimmik atuinnilânninga. Allât pujulinik atunnik ukiumi pinasuattinik ikajugajattuk ukiungullaginingani, pujuliup siKuttijangita sikuit killingit idjunitsauKattalâmmata nangiannagatilu akKutiusongullutik. Amma ukiumi ingiKajuit pujulet usiKasiudjisongugajammijut Nainimottunik piKutinik.
Sinânga
VBNC uppijuk tâkkua kamanigilâttangit nâmmasianningit, isumagillugit isumâlotaujut LIA-mut Innu Nationimullu.
Isumâlotaujuit sakKititaumajuit Labradorip Allanginnut Inunginnulu ujaganniavik pitjutigillugu taigaluavut Kanuk ujaganniavik suKusinnigajanninganik inosigitsainajanginnik pingutitaumajunillu avatimiutanik. Labradorip Allangit Inungillu inosilet illinattonik, ilukkusegillu adjigelungikaluattilugik tamagik ippiniajok kamatsiagiaKanniminik paitsisiagiaKanniminillu nunamik, imappimik, omajunginnilu.
Labradorip Inungit ilukkusilet malijumik omajunniaKattajangita piusinginnik. Labradorip Inungit silaup avatiup tautsininginnik atugiamik ilisimajut, sollu sikulimmat tuvailimmalu puijisiuKattajut, asinginnik omajusiuKattadlutik sakKijânninginni jâri nâdlugu.
Labradorip Allanginnut amma nunatsuamegiak ikKanammagimmijuk. Nunatsualiannik utittisiKattajuk uppiusinginnik ilukkusinginnilu, nunaminedlutik uKumaigiKattajaminik Kimaidlutik, niKitsasiusongudlutik timinginnut piujullaginik utittisidlunilu ippiniannimik nunamut ilinganniminik. Imminik takujut paitsijiunniminik pingutitaumajunik avatimiutanik, kamajiunniminillu piulimatsigasugiamik nunamiutanik atugialimminik omagumagutik.
kenaujaliunnik nunamiutanit angijummagimmik tautsisimalittuk, ikillititsidluni omajunniatauKattajunik kenaujaliuttauKattalauttunillu tâkkuninga aullainikkut. Oganik ogannianik asiummat 1960-ni unuluat iKaluit kavisilellu tigulattaugiasilauttut, tâkkualu ikillimagidlutik 1980-ni. Kiset akingit katattitaulauttut omajunniaKujingituit akigatuKâttilugit silatsuami puijisiukKujigatik. Amma nunguvallianingit omajuit, akikilliningillu mikigianniatauKattajuit mikigiannianiuKattalauttumik angijualummik ikillititsilauttuk Labradorip tachangata sadjugiangani jârini 20-ni Kângisimajuni.
Imâni Omajuit Nunanguanga
Pinasuaguset amma tautsisimalimmijut nutânik pinasuagutittâlaummanit. AKumigot, sikitot, Kukiutellu atuttaunippauKattaligaluadlutik akitujualuit pisigiangit kamagigiangillu. Taimaimmat piusigitsainalauttangit atuttausongutuinnalittut kenaujaKanitsanut.
Labradorip Allangita Inungitalu ilukkusingit siunniutitaujut unuttumaginut adjigengitunut. IppiniattuKavuk pilukânniuKattajuit Labradorip tachangata sadjugiangani nunani sakKititaunninginnik kenaujattâvituaKannimut kavamânnik. Nunamiutanit kenaujaliunnik ikKanammagigaluattilugu nunanginni, asiujittitauniujajuk kenaujaKagiaKannimut pisisongugiamut sikitonik, Kukiutinik aKumigonillu. Taimâtsainagalak amma asingit nunangata silatânit sakKititaujuit, sollu tv-et, uKumaittumetitsiKattamijut ilonnatillu tâkkua katigamik kappianalidlutik Labradorip Allangita Inungitalu piusinginnik tautsegiamik.
VBNC âkKisuisimajuk suliaKausiulâttumik ujaganniavimmi pivitsaKatitsilâttumik ujaganniavimmi sulialinnik piusiminik atuKasiudjigiamik. SuliaKaKattalutik woggenik maggonik KikaKattalâttut woggenik maggonik pivitsaKatitaullutillu akuniunitsak Kikagiamik, suliaKattet akuniunitsak nunatsuamesonguKattagasuamut. Ukua amma piusiulâmmijut, ujaganniavimmi niKijaKaKattalutik nunalituKaujuit niKijatsajanginnik, suliaKattinillu
ilonnainik ilinniatitsiKattalutik Kanuk piusiKammangâta nunalet, tâkkua piuset ikajujutsaulâttut piulimatsigiamik Labradorip Allangita Inungitalu ilukkusinginnik.
VBNC Kaujimatsiamagittuk Kanuk Labradorip Allangit Inungillu nunaminik atuKattamangâta, Kanullu nunaminik atosingit tukitâgiKattamangât ikajummangâllu Kaujimatitsigiamik kinaummangâmmik illigijanginnik tukinginnilu. VBNC suliaKaKatiKasimajuk Labradorip Allanginnik Inunginnilu katitsuidlutik nunalituKaujuit Kaujimausinginnik. Tâkkua Kaujimausingit ilauKasiudjijut Kanuk Labradorip Allangita Inungitalu pinasuaKattajangit ilusiKammangâta, Kanullu ilusingit aulajaummangâta tautsininginnut nunaup, imappiup silaullu. AtuttauKataugamik asinginnut Kaujijaumajunut nunalituKaujuit Kaujimausingit ikajugajattut Kaujisagiamik Kanuk ujaganniavik attuiniKajammangât, âkKisuigiamillu Kanuk ujaganniavik ingiKaniKajutsaumangât pigianniminit pijagennimunut.
VBNC Innu Nationimik LIA-millu aittuilauttuk kenaujanik atugatsanginnik Kaujisallutik sunait
kamagijaujutsaumangâta Kaujisallutillu sunanik isumâlotiKammangâta Labradorip Allangit Inungillu, katitsujaminik nunalituKaujuit Kaujimausinginnik allaniadlutik. LIA Kaujisannigilauttanga pijagesimalittuk katitsusimajangit ilijaudlutik EIS-imut. Innu Nationiup Kaujisanninga mânnamunut ingiKajuk nigiugijaujullu katitsujangit atuinnaulânningit avatilittâjut katimatitsijinginnut âtaugiamik. SakKitisimajangit mânnamunut katitsutaumajuit Allatitut nunait atingit ilijausimajut EIS-imut.
NunalituKaujuit akuninitavininnik illinatsijut Kaujititsisongummata Kanuk sivullingit ilukkusiKalaummangâta Kanullu nunamik atuKattalaummangâta. SuliaKaKatigedlutik VBNC Labradoriullu Allangit Inungillu angijummagimmik Kaujisalauttut akuninitavininik Kinidlutik 1996-imi. Tânna Kaujisannik angijumik ilinniatitsilauttuk 26-inik Kinigattisanik ilinniatitaulauttunik woggennik maggonik Nainimi Ukusitsalimillu. Taikkua akuninitavininnik Kinijuit angijualummi nunami ujaganniaviup Kanitâni Kinilauttut nagvâdlutik 125-inik inigijausimajunik, atautsimik nagvâdlutik inigijausimajumik 4,000-inigalak jârini Kângisimajuni. Sitamait inigijausimalauttuit
100-anit jârinit ikinnisanik atuttausimajuit nagvâtaulauttut ujaganniaviulâttop nunangani iluani. VBNC âkKisuisimajuk malittaugialinnik piusitsanik nagvâtuKagiallagajappat akuninitavininik ujaganniavimi Kanitânilu.
Sivunganivinitait Nunanguanga
Ujaganniavik tâtsutuna ujaganniavittut angitigijuk sakKititsilâttuk pivallititsinimmik inosinut kenaujaliugusinullu, tâkkualu adjigengitumik takutsaulâttut adjigengituni nunani Labradorimi, Newfoundlandimi Canadamilu.
Ununningit isumâlotaujuit taijaulauttut nunalinnut Labradorip tachangata sadjugiangani pitjutiKavut ilaget nunalellu inosinginnik. SivogattuKavuk ujaganniaviup sanajaunninga sakKititsigajanninganik mânna pilukânniuKattajunit unuluannik anginitsanik kenaujaliuttuKalippat inungillu unutsipata. Isumâlotaujut kappiagijaujuillu takutitsijut ânnitaugiallaniakKoninginnik mânna unuluadlatunik takunnaligettunik, sollu pilukânninik, imigannik akigattotinninilu nunamini, isumâlotiKanninginnilu Kanuk pilâmmangâmmik sanajuKappat
takujaulautsimangitumik nunamini. Suligaluattilugit ilangit isumâlotaujut, ujaganniavik hontagiallatânik
suliatsanik akunik suliatsaulâttunik angijunik akilejunik sakKititsilâttuk piujunik ikajujunillu ilaget nunalellu inosinginnik nunani unuttuni ajutsajulinni suliatsaKangitunillu.
Inulimât nunalet Labradorip tachangata sadjugiangani suliatsatâjuit ujaganniavimmi Kuvianannisanik inosiKallutik pisonguniminik Kaujimaligutik imminillu kenaujaliuligutik kavamânnit tigulatuinnagatik kenaujanik. Tânna sakKititsilâttuk piunitsamik inosiKagumannimik unuttumaginut ilagenut sakKititsilunilu nunalinnik Kuviasuluajunik nunaKagiamik nunagijamini. SuliaKattet angiKaminit aullasimagiaKaKattalâmmata 40%-imigalak jârimi suliaKannimini, ilangit ilaget nunalellu inosingit suKusijaulâttut. Ilaget sungiutigiaKalâttut paigiamik ilangit suliaKaviliasimanninginni ujaganniavimmi sungiutillutillu akuniunitsak Kikanninginnik ilangit.
Ujaganniavik tutsimannatunik sakKititsilâttuk nunanut, piluattumik inulimânut ilinniasimangitunut nâmmatumillu Kaujimangitunik suliaKavitâsongugiamut ujaganniavimmi. Taimaigaluattilugu ujaganniavik sakKititsilâttuk adjiungitunik suliatsanik pivitsaKatitsiluni suliatsatâgiamik unuttumaginik nunalinnik Labradorip tachangani. SakKititausimajutigut angiKatigennimut IBA-mut VBNC suliaKaKatiKalâttuk LIA-mik, Innu Nationimillu Kaujisallutik sunait uKumailutait sakKititaugajammangâta ujaganniavimut Kaujisallutilu tâkkua Kanuk kamagijaugajammangâta.
Tâkkua attutaunet ununningit adjigengitulâgaluattilugit nunani adjigengituni Labradorimi, Nainimiut Happy Valley-Goose Baymiullu ununnipânik suKusinninik takulâttut, piluattumi jârini pigiasitainnasimanningani ujaganniavik. Allait nunatsanga Natuashish sanajaugeppat, inulimât ilinniasimajut suliaKagiamillu ilisimajut Ukkusitsalimmiut nottauningani Natuashishimut immaKâ suliaKavitâlâttut ujaganniavimi. Taimâtsainallu ikajuttigedlutik suliaKavet sulialet sakKititausimajuit suliaKagiamik nonnimini.
Inulimât pigigialingit nanituinnak nunani unuttunik Kanuittutuinnanik suliaKaviKagiaKaKattavut piKutiKallutillu. Ilangit sollu ununnititsinik ilinniatitsijinnik, paitsijinnik ajunnaluadlangilak pigiangit, ilagiannik akKutinik kovinillu immait kovinginnik anagiattuvellu kovinginnik ajunnanitsautillugit pigiangit atuinnaguttigiangillu. Tâkkuninga nunani pigijaugialinnik sakKititsigiak ajunnasainasimavuk Newfoundlandimi ikittodlutik inulimângit tausandigiallatâni maillini siammasimammata. Tânna takutsauluajuk Labradorip sadjugiangani.
Tâkkua sakKitigasugiangit Labradorip tachangata sadjugiangata nunanginni ajunnalagivut.
KaujisattuKaniammat sunait kamagijaujutsaumangâta tusâdlutik sivogannet sakKititaulauttut pitjutigillugu ujaganniaviup attuinigilâttanganik atuttaugialigalannik piKutinginnilu, piluattumik nunani Labradorip tachangata sadjugiangani. Labradorip tachâni nunait ikinnisanik piKutigalalet asinginnit nunanit Labradorimi Newfoundlandimillu. Tâkkua nunait ikittunik inuKadlutik ikittunik akKutiKadlutik, ajunnamettisisomik avatilet. Amma uKumaittumetitsiKattatuit kenaujaliutsianginellu unuluanik suliatsanik sakKititsiKattajut nunani suliaKavinut unuttogatik tâkkuninga kamajinut. Ujaganniavik kajusingipat tâkkua suliaKavet piKutellu atuttaugiaKaKattajuit tâkkunani nunani nigiugijaungitut unutsigiangit piunitsaugiamilonnet, nunanik satusainningit ikajulâgalauttilugu Labradorip Allanginnik Inunginnilu piunitsanik sakKititsigiamik nunaKatimminut.
Ujaganniavik ikittumaginik suliaKavinik piKutinillu atulâttuk Labradorip tachangani nunanni. AtugalâKattalâttuk Nainiup itsavinganik mivinganillu ujaganniavik sanajaunningani, atugalâKattalunilu mivinginnik ilonnaita sâtset nunait Labradorip tachangani suliaKattinik aitsikatallutik ujaganniavik sanajaunningani ingiKaninganilu. Tâkkua nunait suliaKavigalanginnik piKutigalanginnilu ujaganniavik atulângituk ujaganniatuKanningani.
Ujaganniavik atulungikalualluni tâkkunani nunani suliaKavinik piKutinginnilu ikajuvallisongugajattuk. Mânna tâkkunani nunanejut nunaminik Kimainginitsaugajattut kenaujaliuttait piunitsaulippata suliatsanit kenaujaliuttait suliaKavinginnilu kenaujait unutsipata sakKititaullutik ujaganniavimut. Nunait pingutitsidlatuinnagiaKalâttut suliaKavigiallanik ununnisanilu atuttaugialinnik sanallutik inulimât unutsipata.
Ujaganniavik nigiugijaujuk pingutitsigiamik suliatsanik adjinginnik [28,000]-inigalak jârinik suliaKanniluanginnik atautsiup suliaKattiup NewfoundlandimiLabradorimillu, [1.5] billion tâlatugalak kenaujamik sakKititsiluni suliatsatigut. Suliatsait asinginnut sakKititaujuit Newfoundlandimi Labradorimillu ununningit aulaitaulâttuit Katset suliaKavet aullaisonginningit sanasongunninullu ujaganniaviup pigumajanginnik. Tâkkua suliaKavet ujaganniavimmeluatsiangituit Newfoundlandimi Labradorimillu sakKititsilanganninginnik suliatsanik adjinginnik atautsiup suliaKattiup suliaKanningatitut [32,000]-inigalak jârinik ujagannianik ingiKaningani, taimaimmat kenaujanik sakKititauKattajunik prâvinsimut angijugutitsiluni [1.4] billion tâlatugalak. SakKititaujuit ujaganniavimmut suliatsagiallait kitiKasiudjaumata ilonnatik suliaKavet sakKititaujut Newfoundlandimi Labradorimilu tikiutigajattut adjinganut atautsiup suliaKattiup suliaKanningatitut [80,000]-inigalak jârinik. Ilonnatik kenaujait sakKititaujuit Newfoundlandimi suliaKattinut suliaKavinullu tikiutilâttut [4.2] billion tâlamugalak. Ujaganniavik ingiKaningani ilonnâni prâvinsiup kenaujaliunninga jârimi atautsimi angijugulâttuk
[11.6] billion tâlatugalak.
Labradorimi ujaganniavik sakKititsilâttuk suliatsanik adjinginnik atausiup suliaKattiup suliaKannigigajattangatut [39,000]-inigalak jârinik, [1.9] billion tâlanillu kenaujanik suliaKattet akiliusiangitigut suliaKavigalannulu. IngiKausigilâttanga ujaganniaviup sakKititsilâttuk [87%]-ikasâmik suliatsanik Labradorimi nunalinnut. Ujagannianik ingiKaningani inulimât suliaKavitâsongulâttut ujaganniavimmiluasiak asinginnilonnet suliaKavini ujaganniavimut sakKititaujunut niuvivilinnulonnet aullaisonut ujaganniavimut. Ilonnainit suliatsanit sakKititaujunut ujaganniavimmut, nunaup iluagut ujagannianinga 47%-inik suliatsanik sakKititsilâttuk, malittauluni siKulluinimut 34%-iulâttumut, suliaKavinni aulatsinet 7%-iutillugit ujaganniagatsasiunillu 5%-iutillugu.
Ujaganniavimmiluatsiak Suliatsait
Suliatsait Ijaganniavimmi Siammatitaugusilâttangit
Suliatsait Ununningit Kanuilingalâmmangata Labradorimi Nunalinni
Ujaganniavik sakKititsilâttuk suliatsanik ilonnâni Labradorimi. Nunalet Labradorip tachangata sadjugiangani nigiusot 21%-inik suliatsanit suliatsatâgiamik kenaujaliugiamillu sakKititaujunik ujaganniavimut Labradorimi, tâkkualu ununningit Nainimiunotillugit. Upper Lake Melville-imi nunalet 27%-imigalak sakKititaujunit nigiusongulâttut ununningit Happy Valley-Goose Baymotillugit. 24%-igalait ujaganniaviup suliatsangit kenaujaliujangillu sakKititautillugit nunanut Labradorip kangianejunut. AngiKatigennek IBA-mik taijaujonnik angiKatigenniulâttonik Innu Nationimut LIA-mullu sakKititsijutsaulâttut ununnisanik suliatsanik nunalinnut Labradorip tachangata sadjugiangani.
Ujaganniavik sanajaugiasikKâtinnagu sanajaunninganilu suliatsait Newfoundlandimi Labradorimilu ununniKalâttut adjinganik atautsiup suliaKattiup suliaKanningatitut [7,400]-inigalak jârinik. Tâkkua suliatsait imailingajut: ujaganniavimmi sulialet ununningit adjigittanginni atautsiup suliaKattiup suliaKanningatitut [3,600]-inigalak jârinik; ujaganniavimmiluatsiak suliaKajuit ununningit adjigittanginni atautsiup suliaKattiup suliaKanningatitut [1,900]-nik jârinik, asingillu sakKitijangit suliatsait ununningit adjigittanginni atautsiup suliaKattiup suliaKanningatitut [1,800]-nik jârinik. Taimâk unuttigijuit suliatsait angijugutitsilâttut prâvinsiup kenaujanginnik [355] million tâlatugalak sakKititaullutik ujaganniavimut.
Suliatsait kenaujaillu ujaganniaviup sakKitijangit angijummagimmik unutsilâttut ujaganniagiasippata nunaup Kângagut ujaganniataulâttunik. 21%-igalait suliaKattiugiaKalâttuit nunaup Kângagut ujagannianinginni Labradorip tachangata sadjugianganit tigujaulâttuit. 20%-igalait Upper Lake Melville-imit pilâttut 18%-igalait pitillugit Labrador kangianit. Nunaup Kângagut ujagannianik sakKititsilâttuk [1.1] billon tâlatugalak suliatsatigut Newfoundlandimi Labradorimillu, tâkkualu adjigivait atautsiup suliaKattiup suliaKanningatut [19,000]-inigalak jârinik. Ujagannianinginni nunaup Kângagut kenaujaliuttait tikiutilâttut [399] million tâlatugalak, asingitigut
kenaujaliullutik [314] million tâlatut, [185] million tâlatullu asingitigut suliaKavitigut sakKitijanginnut.
Suliatsait Siammatitaunigilâttangit Labradorimi - Nunaup Kângaut Ujagannianinginni
Nunaup iluagut ujagannianik nigiugijaujuk anginippâmik ikajugiamik kenaujaliunninganik Newfoundlandip Labradoriullu. Tânna suliagijaunningani nigiugijaujuk suliatsanik sakKititsigiamik adjigijanganik atautsiup suliaKattiup suliaKanningatut [53,000]-inigalak jârinik, [2.7] billion tâlatugalak kenaujanik sakKititsiluni. Jârimi
ujagannianik adjinganik atautsiup suliaKattiup suliaKanningatut [3,300]-inigalak jârinik, sakKititsiluni [169] million tâlatut akiliusiattigut.
Ujaganniavimmi suliatsait sakKititaujuit Newfoundlandimi Labradorimilu adjigilâttangit atautsiup suliaKattiup suliaKanningatut [17,000]-inigalak jârinik, sakKititsiluni [902] million tâlatugalak suliaKattet
akiliusianginnik. Asingit suliatsait sakKititaujuit nigiugijaujuit ujaganniavimmituinnak suliatsanit unuluagiangit nunaup iluagut ujagnnianinginni.Tagvani suliaKannimi suliatsait asinginni ununningit adjigilâttangit atautsiup suliaKattiup suliaKanningatut [23,000]-inigalak jârinik [1] billion tâlamit angiluamik akilegiamik nigiugijaujuk. Suliatsait sakKititaujuit ununningit nigiugijaujut tikiutigiamut adjinganut atautsiup suliaKattiup suliaKanningatut [12,600]-inigalak jârinik.
Unuttosialungimata suliaKavigalait Labradorip tachangata sadjugiangani suliaKavet kenaujaliujangit sakKititaulualâttut kenaujaliuttait atuttaugiallatâninganut nunani anginitsanut kenaujaliujunut. Naini Kanittogami ujaganniavimut kenaujaliuluagajattut. SuliaKavinut kenaujait sakKititaujut Happy Valley-Goose Baymiunut ununnipaugiangit nigiugijaujut tagvani suliaKaviluviniKammat. Ujaganniavik sanajaunningani suliaKavet kenaujaliunningit akunik ikajulângitut. Ujaganniavik sakKititsilualâttuk anginitsamik kenaujaliunnimik suliaKavilinnilu angijugutitsiluanimmik suliaKaviminik. Ununnisanik suliaKavinik atugiaKalâmmat mânna atuttauKattajunit ujaganniavimmiluatsiak asinginnilu sakKitijanginni atugatsanik nigiugijaujuk suliaKavilinnik Happy Valley-Goose Bay silatânejunik suliaKaviminik tamaunga notsigiamut.
AngiKatigennek taijaujok IBA-mik ingmigolingadlutik angiKatigenniulâttok LIA-mut Innu Nationimullu ikajujutsaulâttok sakKititsigiamik ununnisanik suliaKavinik pisiviusonik sanasonilonnet ujaganniaviup pigigialinginnik Labradorip tachangata sadjugiangani nunalinnit.
Ujaganniavik adjigengitunik attuiniKalâttuk suliaKavinik suliatsanillu, piluattumik Upper Lake Melville-imi nunani, taimâllu sakKititsisongummiluni Nainimi. Sulialet ilangit suliaKaviminik Kimaigajattut suliatsatâsonguligutik anginitsamik kenaujaliuviusomik ujaganniavimmi kampanelonnet aullaiKattatuni piKutinik suliaKautinillonet sanaKattajuni atuttaujunik ujaganniavimmi. Mânna suliaKavilet kenaujattulualâttut anginitsanik akilegiaKaligutik suliaKattiminik nutânilonnet suliaKattinik ilinniatitsigiaKannikut.
Ujaganniavik ingiKaningani nânninganunut nigiugijaujuk prâvinsiup kenaujaligijinginnik kenaujattâtitsigiamik 1.5 billion tâlatugalak angillititsigiamik tâksitigut. Ujaganniavimmit pijuit tâkset [1.2] billion tâlatogalalâttut, asingitigut tâksiliuttaujuit [125] million tâlautillugit asingillu sakKitijanginnit suliatsanit suliaKavinillu tâkset [130] million tâlagalautillugit. Tâksitigut sakKititaujuit kenaujait prâvinsimut ujagannianinginni nunaup iluagut [797] million tâlakasângulâttut, ujagannianiup nunaup Kângagut [649] million tâlagalautillugu, ujaganniagiasikKâgatik tâksiliuttaujut [48] million tâlautillugit ujaganniavilu matuttutauningani tâksiliullutik [2.6] million tâlatugalak. Amma {170] million tâlatugalak prâvinsi kenaujaliulâmmijuk asingitigut, sollu akilittaugiaKaKattatunut suliaKattinik paitsiutitsanik pilukagajappata suliaKavimellutik akiliusiatsangitigut.
Avatimik avatimiutanillu kamannisak pigiasittauKattajuk suli ujagannianiusatinnagit. Atuinnagudjigiasilaugaminit ujaganniavitsaliugiamik VBNC unuttumaginik atummagittunik katitsuisimajuk avatilittâjunik inulimânit nunalinnit Labradorip tachangata sadjugiangani, LIA-mit, Innu Nationimit, Kimiggunikkulu katitsutaumajunik avatimik Kaujisanniulauttumit avatinga Kanuilingatsiamangât. VBNC tâkkuninga katitsusimajaminik atulauttut âkKisuidlutik aulatsinigigajattaminik avatimmik Kaujisannimini. Tâkkua tungavigidlugit VBNC maligatsanik sakKititsisimajuk, aulatsiniugajattunik âkKisuisimajuk, Kanuilingajutsaumangâta ujaganniavimi atuttaulangajuit âkKisudlugit, Kanuittunik suliaKautitsanik pisijutsaumangâmmik kamadlutik, âkKisuidlutillu Kanuk ujagannivik suliagijaujutsaumangât.
VBNC maligatsaliusimajuk pitjutilimmik avatimik pilukaittailinnimik, inosinik pilukaittailinnimik, suliaKavimillu pilukattailinnimik, tagvanilu titittausimavut VBNC Kaujititsiutingit kamatsiajumik suliaKalânniminik avatimik pilukaittailigiamut. Amma maligatsaliulâgivugut ilonnanginnik suliaKattinik Kaujititsijunik kamatsiagiaKanninginnik suliaKavimi pilukattailigiamik suliaKausiKallutilu pilukaittailijumik avatimik. SuliaKattet atuinnaugialet suliaKaKatigetsiagiamik ikajuttigellutillu pilukagasuangimut avatimillu pilukaigasuangimut, VBNC-lu KaujimakKujijuk pigunnausimititut ikajulânniminik pilukannatumetitsitailigiamik atullutik nangiannatumetitsiniangitunik suliaKautinik ikajuttiKallutillu ilillagisimajunik suliaKattinik pilukattailigiamik ilinniatitsisonik.
SuliaKattet ilinniasimajutsaujut ikKaumatsainalutillu kamatsiagiamik maligatsait atuvalliKujauppata, avatimmilu paitsisiajumik suliaKaniagutik. Taimaimmat ilinnianitsait sakKititaulâttut suliaKattinik ilinniatitsisonik tukisittsitsiagiamik VBNC-ep maligatsanginnik Kanullu ikKanattigimmangât suliaKagiamik malillutik ilonnainik maligatsagalannik. Tâkkua ilinnianet allatauKattalâttut Kanuk pisimammangâmmik, ilinniatitsijuit maligatsaKallutik, tugâgutiKallutillu ilinniatitsigiallagiamut.
Ingmigolingadlutik âkKisuttausimajuit aulatsiniulâttuit avatimik pilukaittailinnimut, sollu atautsik kamatillugu imanik pilukaittailigiak asia kamatillugu silaup aninninganik pilukaittailigiamik. Maligatsaliusimagivugut Kanuk pijuKagiaKagajammangâta pilukattuKagajappat utsualummilu kuvijuKagajappat Kanuk pigiaKagajammangâta, tâkkualu mânna atuttaujut ujaganniavimmi. kamallaginnikut suliaKavimik sulianillu KaujititsisonguKattalâttuk tâkkua maligatsait atuvallimangâta tautsitaugiaKagutik tagvainak tautsitausongugasuamut.
Avatimik kamanniup aulatsinitsanginnik VBNC âkKisuilauttuk uKâlaKatiKaluvinidluni asinginnik Kaujisavinik atudluni avatimiutanillu Kaujisadluni nagvâjangit ilonnatik allatauKattadlutik. VBNC tugâvilik attuitailigiamik, suliaKannimigut asingitigullonet, akunganejunik ujaganniaviup pingutitaumajuillu avatianit. Ujaganniaviup anginitsanga piulimatsivigalaillu sanajaugiaKalâttut ikinnipaugasutillugit sanajaulâttut.
VBNC suliaKattingita suliaKannimini maligatsanginnik malititsilâttut omajunik attuinginippaujumik suliaKagasuamut. Sollu omajuit ujaganniavimut tikigânginitsaugajattut suliaKattet katagaittailippata sunagalannik nagiatsisonik, igavimini atullutik nungomititsisonik naimajaujunik suliangitalu ingiKanitsanginnik âkKisuigasullutik omajuit tamaunânninginni agvianiangitunik, sollu upingasâmi tuttuit tamaunânninginni.
VBNC maligatsangit imamik pitjutilet atuttaulâttut siKulluivimi aulatsinimilu amiakkunilukonik. Angijummaget imait atuttaujut siKulluivimi atuttaugiallaKattalâttut ilonnatillu imait atuttaumajuit siKulluinimut salummasattauKattalutik utittitaukKâgatik avatimmut. Nunaup Kânganit iluanillu imait kojut ujaganniaviup ititsanganut Kalotikkut tasiliattauKattalâttut tangetsiKâllugit imammik salummasaiviliattauKattalutik. Amiakkunilukonik iliukKaivet imammilu salummasaivet kamagijautsainlâttut.
Ujagannianik nâllugu avatimiutanik âkKisuiKattalâttut matuttutaulippat âkKisugatsaKanginitsaugasuamut. Ujaganniavimmik matuttuijuit maligatsaKanningit ikajulâttuk matuttuigiamik ujaganniavimmik pitsiajumik.
SuliaKattet suliaKalâmmata nallikatâKattalutik nunaminut utiKattalutik Kikaligutik, Labradorip sadjugiangani nutâmik nunaliuttuKagiaKalâgunnaiKuk. Taimâk suliaKannik ujaganniavimut Kaninnipânik nunalinnik pivallititsinitsaulâttuk. Nallikatâdluni suliaKannik amma suliaKattinik pivitsaKatitsilâmmijuk
asiujittailigiamik inosiminik, piusiminik - pinasuasonguKattalutik aulsagiasongullutilu Kikannimini.
MaligatsaKalâkKuk suliaKagasuamut sulijutsajunik asiujititsiniangitunillu nunalet ilukkusinginnik. MaligatsaKalâkKugut suliaKattinik ilonnainik adjigettisigasuamut nakituinnak pijunik, suliaKavimilu asinginnik uKâlausilet uKâlausiminik atusongullutik, nigivitinillu niKijaKaKattaluta nunalutuKaujuit niKijanginnik. Asingit maligatsaulâttut kamalâttut pilukattailinnimik suliaKavimi, suliaKattingit adjigetsiajumik kamagijaugiangit, suliaKavimillu pavisâttautailinnimut.
VBNC sakKititsilâttuk ilinnianitsanik nunalet suliaKaviup Kanitâni suliatsatâsongugasuamut ujagannianik nâllugu. Ilonnatik tigumiaKataujuit aulatsiKataujuillu ujaganniavimmik suliaKaKatigetsiagiaKalâttut ujaganniaviup sakKitijangit kenaujait piunippâmik atuttaugasuamut, kamatsainallutik Kanuk piunitsamik pigajammangâmmik. VBNC ikajulâttuk tâtsuminga sakKititsigasuagiamik Kaujimatitsisainallutik sujuKalimmangât suliaKattiminik, pisivigiKattajaminik, LIA-mik, Innu Nationimik, nunalinnik ujaganniaviup Kanitâni, kavamaup suliaKattinginnik, inulimânillu.
VBNC ottumaginiattuk sakKititsigiamik ujaganniaviup ingiKausitsanganik
nâmmagijautsiajumik atullutik suliaKautinik pilukainginippaugajattunik, avatimillu kamatsialutik.
Una naillitisimadluni Allagak Ilonnasianginnik Attutauniugajattunik Suliatsaugumajunut (EIS) iluanimiutalik ilonnainik ikKanattunik sakKititaugajattunik ujaganniavimmut. Naillitisimadlugit taigajuk avatiup attutaunigigajattangit ujaganniavimmut taigadlunilu Kanuk VBNC suliaKalâmmangât ikillititsigasugiamik attutauniugajattunik.
Ujaganniaviup EIS-inga atuKasiudjijuk katitsutausimajunik Kaujisanniulauttumit avatimik Kanuilingatsiamangât suliaKavik pigiasikKâtinnagu, tânnalu Kaujisannik VBNC-mik ikajulittuk tukisinitsaugiamik Kanuk ilusiKammangât ujaganniavitsaup avatinga Kanullu ujaganniavik attuigajammangât avatimmik.
VBNC Kimiggudluni kamasimavuk isumâlotaujunik ujaganniavitsak pitjutigillugu sakKititaulauttunik inulimânit Kaujisadlutik asingittigullu Kaujisadlutik. Tâkkua isumâlotaujut ikKaumadlugit VBNC ujaganniaviup ingiKausigilâttanganik âkKisuisimajuk attuininginippaugajattunik pilukainginippaugajattumillu. VBNC amma sakKititsisimammijuk avatimik pilukaittailinniup aulataunigigajattanganik tânnalu
atuttaulâttuk avatimik nunalellu inosinginnik piusinginnik ujaganniaviup Kanitânejunik paitsigasuamut. Avatimik pilukaittailinnimut aulatsinitsait maligatsanginni titisimavut Kanuk ingiKalâmmangât, Kanuk suliaKalâmmangâta piujunik sakKititsigasuamut, atuttaulâttunik avatimik pilukaittailinimmut.
VBNC Kaujimajuk Kanuk ikKanattigimmangâta nunalituKaujuit ilukkusingit unutsititsigasugiaKanniminilu pivallititsigajattunik Labradorip Allanginnik Inunginnilu sakKititaujunit ujaganniavimut. VBNC uKâlaKatiKatsainaniattuk suliaKaKatiKatsialutik ilonnainik ujaganniavimmik tigumiaKataujunik aulatsiKataujunillu tânna ujaganniavik sanataugasuamut pigigialinginnik/pigumajanginnik sakKititsijumik
VBNC-lu pigumajanginnik. Atunnivut tamaiginnik nunalituKaujuit Kaujimausinginnik ullumilu atuttauKattajunik nutânik suliaKautinik uvattinik ikajusimajuk Kaujigiamik Kanuk ilusiKammangâta avatimiutait sollu iKaluit asingillu ikKanattuit omajugalait. SuliaKannik avatimik pilukaittailigasulluni nungomititsilâttuk ujaganniaviup attuinigigajattanganik silanganik, piguttugalanginnik, pivalâninganik KikiKanginnilu, taimaimmat omajuit attutaunigigajattanginnik nungomititsililluni. Taimaimmat ujaganniaviup KanitâneKattajuit omajuit ânnitaulângituit Labradoriullu Allangit Inungillu piusigitsainatamititut nunamik atusongulâttut.
VBNC uppijuk EIS-imi allatausimajuit ununningit, ilonnasianginnilu Kanuilingammangâta taiganningit nigiugijaujunit sakKititaugialinnilu, tigumiaKataujunut aulatsiKataujunullu Kaujimatitaugumajunut ikKasujunullu avatiup Kimiggutauninganik unuluanninginnik. VBNC atulauttuk tamânejunik ilonnainik katitsutaumajunik, Kaujisanniulauttunik, Kimiggudlutillu sanausiulâttumik adjigengitunik ottugadlutik, taimaimmat nalautsâsongulauttut sulitsiajumik Kanuk ujaganniavik attuilâkKomangât avatimmik. EIS-ik nalunangitumik sakKititsijuk ujaganniaviup attuinigigajattanginnik avatimik ilonnainilu nigiugijaujunik attutauniugajattunik taigadluni. Amma sakKititsimijuk, taigagalâdluni Kanuilingalâmmangâta, VBNC atulauttanginnik aulatsinimmini avatimik pilukaittailigiamut, paitsigasunnimullu avatimik ujaganniavik ingiKaningata nâllugu.
Nunalinnut katimagiattunet
Avatimik pilukainninippaugajattuit ujaganniavimmi ukua: amiakkunilukot otânnatutsajaillu. Piunippaugajattuk igiukKainimini ujaganik otânnatutsajalinnik amiakkunilukonillu piusiKagiaKagajattuk avatimik pilukaittailinippâmik. Taimâllu pigasuamut Headwater Pondimik taijaujumik tâtsumalu tachanganejumik tasimik âkKisuigiaKalâkKugut iliukKaiviusongulittilugik tâkkuninga. Taimâk âkKisuttaunegik oganik tuKugaillutik niKinginnilu attuiluni tâkkunânni tasenni. Asinginnik piungitunik pilukaisonilonnet tânna sakKititsilângituk. TuKunnatunik siammatuKalângilak avatimiutait niKigalanginnut kojunit imanit atuttausimajunit imappimut, imatuinnamulonnet kojunit atânut Headwater Pondiup tachanganejollu tasiup.
Ujaganniavik sanajaunningani ujaganniatuKanninganilu nunammiutait omajut niKigalangit ilangit pejattaulâttut. Taimaigaluattilugu atullutik VBNC-ep maligatsalianginnik pitjutilinnik avatimik pilukaittailinnimik tâkkua mikijumituinnak avatimik suKusititsilâtut. Tânna avatimik pilukaittailinnimik aulatsinigilâttanga tugâgutilik piulimatsigasuagiamik
pingutitaumajunik nunamiutanik Tasiujatsuami Kanitânilu atuttaugusigiKattajamititut
atuttausongugasuamut nâmmalutik ullumi atuKattajunut sugusinginnulu jârini Kaijuni.
Ujagannianik pijagedlasinnapat ujaganniaviujuk âkKisuttaulâttuk
nunammiutait atuttauKattajuit atuttaugiallagiasigasuamut. Ilusigilauttamititut utittitaugunnangilâttutuat ukua: ujaganniaviup ititsanga ujaganillu otânnatutsajalinnik amiakkunilukonillu iliukKaivek. Ujaganniaviup ititsanga tasittut ilutsittâlugu imammut tatattaulâttuk tasiulilluni. Tasek ujaganik otânnatutsajalinnik amiakkunilukonilu iliukKaivek tamânelâttok, taimaigaluattilugu ilumiutagiKattalauttangit piguttugalit tautsilâttut amiakkunilukoKallutik otânnatutsajanik ujagaKalâgamik. Tâkkua tasek imangit kamagijauKattalâttut, pigiaKagutillu ikKamiutangit sauKattalugit tagvangat kojuit pilukaigasuangimut avatimik. Nunajait, piguttugalait ujagaillu otânnatutsajaKangitut nunaup Kânganejut âkKisuttaulâttut pigutsevigillugit, Kanitanejutitut KakKagalattitut ilutsiKalillutik.
VBNC Ujaganniavitsagitlugu Tigumiajanga
VBNC uppijuk avatimik attuininga sakKititsisialângininganik inosinik, piusinik, kenaujaliugusinnilu sukkuigajattunik. VBNC atugumanninga pujulinik siKuttigisonik nunamut atajunik sikunik ilanginnik attuigajagaluattilugu, suliaKaKatigetsianik uKâlaKatigetsianillu VBNC-mut, kavamânnut Labradoriullu sadjugiangani nunalinnut sakKititsijutsauvuk sikukkut nunamut atajukkut ingiKaKattajunik nangiannatumetitsiniangitumik.
Asingit ujaganniaviup attuinigigajattangit sakKitigajattangillu inosinut, piusinut kenaujaliugusinnulu pitjutiKaluavut nunalinnik Labradorip tachangata sadjugiangani. Ujaganniavik pingutitsilâttuk suliatsanik kenaujaliugusinnilu. Taimaimmalu inulimât kingullinginnut sakKititsililluni ilisimannimik suliaKagiamut
pivallititsisonillu suliaKaviliusongugiamik. Nunalet ununnisanik suliatsanik ilinnianinnillu sakKiviulâttut. Nunalet ujaganniavimmi sulialet ajunnatumetitauKattalâttut piusigitsainajaminik ilukkusiminik sungiutisimajuit suliaKagiaKaligutik sitondinik maligatsanik maliviugialimmi, aingKaminillu aullasimagiaKallutik. Nunalet mânna piusigijangita adjigingitanginnik piusiKagiamut sungiutigiaKalâttut, sollu suliaKagiak akilittutaullutik, anginitsamik ilaget kenaujaliulillutik, nunanginnilu suliaKavigalannik sakKititaulâttunik, ujaganniavilu nukKapat attutaunigilâttaminik suliatsait nukKapata.
VBNC âkKisuisimajuk ujaganniaviup ingiKanitsanganik sakKititsigasudlutik pivallititsinippaugajattumik nunalinnut ujaganniavimut Kaninnipânik, sakKititsigasudlutillu pilukainginippaugajattumik. Taimâk pigasuamut piusitsatinik âkKisuisimavugut sivulliutitsisomik nunalinnik suliaKavitâtitsigiamik, unuttumaginnilu ilinniatitsisongugiamut nunalet suliatsatâsongugasuamut.
Ujaganniavik unuttumaginik pivallititsijunik sakKititsigajattuk nunanut ujaganniaviup Kanitânejunut, asinginnut nunanut Labradorimi, prâvinsimullu, tâksitigut tigulattauKattajutigut suliaKattet kenaujalianginnit, kenaujaliuttaujukkulu suliaKavigalannut. Suliatsait unutsikallaningit kenaujaillu sakKititaujuit nunamut unutsiningit sakKititsigaluattilugik pijannetumik kavamannut, aulatsigasugiamik tâkkuninga kenaujanik Kanullu atuttaujutsaumangâta Kaujisagasugiamik, nânningani ujaganniavik pivallititsimagilâttuk kenaujaliunninginnik Newfoundlandiup, Labradoriup Canadaullu.
Ujaganniavik nigiugijaujuk [1.5] billion tâlatugalak sakKititsigiamik suliatsatigut [2.7] billion tâlatugalallu asingitigut. Tânna adjigivauk atautsiup suliaKattiup suliaKannigigajattangatitut [28,500]-igannik jârinik [51,600]-nigalallu jârinik atautsiup suliaKattiup suliaKannigigajattangatitut asingitigut sakKititaujutigut. Ujaganniavik kajusigajaguni sakKititsigajattuk [4.2] billion tâlatugalak akilittaunikkut, adjinganik atautsiup suliaKattiup suliaKannigigajattangatitu [80,000]-ininik jârinik.
Ujaganniavik amma sakKititsilâmmijuk jârini Kaijuni pivallititsigajattunik ilinnianikkut, suliatsatigut namminimillu suliaKaviliujutigut nunalinnut Labradorip tachangata sadjugiangani, Labradorimut Newfoundlandimullu. Nunalet kaunsalingit prâvinsiulu kavamanga amma pivallititaulâmmijut ununnisanik tâksinik akilittutauligutik, tâkkuningalu atullutik ilagiatsisongugajattut âkKisuilutilonnet nunanginnejunik sunatuinnanik (sollu illugalannik, akKutinik) inunginnulu atuttaugialinnik. Sivulliulutik pivallititsijuit sakKititaulâgaluattilugit ujaganniavik san jaunningani ujagannianimullu, jârini Kaijuni atuttausongulâttut ilisimannet ilijausimajuillu ingmigolingajunut suliaKattinut kampanigalannulu sulialinnut ujaganniavimi, tâkkua Kimataulâttut tamânetsainalillutik.
Incop silatsuami suliaKagiamik Kaujimausinginnik ilillagisimaninginnilu Kanuittutuinnanik suliaKautinik atugiamik ikajuttaudluni VBNC takutitsisimajuk sakKititsisonguniminik sâlagijauniangitunik ujaganniaviup ilusitsanginnik ingiKanitsanginnilu. Ujaganniaviup ilusigilâttanga takutitsijuk VBNC atuinnauninganik mânna, ujaganniaviullu ingiKaningata nâ anginitsamaginnik kenaujanik ilonnainut tigumiaKataujunut aulatsiKataujunullu.
VBNC nalunangitumik ilonnainik kamatsiajumik suliaKavimik sakKititsigumajuk. Avatiup attutaunningit ujaganniavimut, Kanuk attutauttigigajammangâta Kunullu kamagijaugajammangâta ilonnatik kamagijausimajuit. Tâkkua attutauniulâttuit kamagijausot ullumi nutânik suliaKautinik Kaujimausiujunillu atullutik. Avatiup attutaunigilâttanga ujaganniavimmut sunaujângilak takunnadlugit sakKitilâttangit pivallititsinigilâttangillu inulimânut nunalinnut Labradorip tachangata sadjugiangani, inulimânut Newfoundlandimi Labradorimilu, Canadaullu inulimânginnut. Pivallititsinet sakKititaujut nunanut kavamannulu inosinik ajutsanginitsanik sakKititsilâttut ullumi inojunut, kingullitinullu.
Adjinguanik Tunitsisimajuit: Winston White, Nigel Markham, Doug Phelan, Happy Valley-Goose Bay kaunsalinga, Inco Limited, Ad Vantage Productionsellu.
